Италийн архитектурын өв соёлоос эхэлж, Азийн орнуудын эрчимтэй хөгжлийн дунд туршлага хуримтлуулан, Монголын архитектурын салбарт өөрийн өнгө төрхийг бүтээж яваа IQP Italdesign компанийн захирал, архитектор Alberto Zatta энэ удаагийн VIP ярилцлагын зочноор урьлаа. Тэрээр салбартаа 23 жил ажиллан өөрийн түүхээ бүтээж яваа бөгөөд  2300 орчим төсөл дээр ажиллажээ. 

Та Италид сургуулиа төгсөөд шууд Ази руу, тэр дундаа Хятадыг зорьсон гэсэн. Энэ шийдвэрийг гаргахад юу нөлөөлсөн бэ? 

Би Венецийн  их сургуулийг 2002 онд архитектурын чиглэлээр төгсөөд 26 настайдаа Шанхай руу явж байлаа. Аав минь хувцас загварын салбарт удирдах албан тушаалд 40 гаруй жил ажилласан хүн байдаг. Хүүхэд байхаасаа аавтай хамт ажлын шугамаар азийн орнууд руу их явдаг байсан. Мөн аавынхаа компаниа  удирдаж байгааг хараад бага байхаасаа л өөрийн гэсэн компаниа байгуулна гэж боддог байсан. Тиймээс ч өөрийгөө олон улсад гарч заавал сорих ёстой гэж бодсон. Энэ нөхцөлүүд  намайг Азид ажиллах үүд хаалгыг нээж өгсөн гэж боддог. 

Анх нутгаасаа гараад явахад олон хүн намайг энэ сайхан орноо яагаад орхиж явж байгаа юм бэ гэж байсан. Гэхдээ хүн  тав тухтай бүсээсээ гарч, хэцүү зүйлтэй нүүр тулж байж л ноён нуруутай болж, илүү төлөвшиж, хөгждөг юм билээ. Мөн Азийн орнуудын гайхалтай ур чадвартай хүмүүстэй олон сайхан төслүүд дээр хамтран ажиллаж, өөрийгөө энэ салбарынхаа тогоонд чанаж эхэлсэн тэр үеэс жинхэнэ архитектор болж буйгаа өдөр ирэх тусам мэдэрч байсан. Хэдийгээр маш их зүйлсийг ардаа орхиод ирсэн боловч түүнээс ч илүү үнэлж баршгүй их зүйлсийг сурсан. 

Анх өөрийгөө сориод, 6 сар ажиллачихаад буцна гэж бодож явсан ч Азийн орнуудын хүмүүсийн итгэл, хүндлэл, зогсолтгүй хөдөлмөрч байдал миий сэтгэлийг татаж, хоёр жилийн дараа л гэртээ буцаж очсон доо. Ази намайг ийм л сайхан өлгийдөн авч,  хаашаа явмааргүй санагдтал сайхан мэдрэмжийг өгсөн. 

Архитектур бол миний хувьд зүгээр нэг ажил биш, хамгийн гайхамшигтай хобби маань болсон. Өнөөдрийг хүртэл би тасралтгүй суралцсаар байна. Энэ салбарт хөл нийлүүлэн алхахын тулд, мөн залуу үеийнхэнтэйгээ хамт хөгжихийн тулд би тэднээс суралцаж, бас тэдэнд зогсолтгүй зааж зөвлөнө. Энэ бол архитектор хүний ажлын хамгийн гоё хэсэг юм. 

Шанхайд очоод анх барилгын салбарт хөл тавихад ямар байсан бэ? Залуу архитекторын хувьд юуг хамгийн ихээр мэдэрсэн бэ?

Тухайн үед надад ямар ч ажлын туршлага байгаагүй. Гэсэн хэдий ч Шанхайн нэгэн архитектурын компанийн захирал надад итгэл үзүүлж, гараа дэлгэн ажиллах боломж олгосон.  Ажил олгогч болон ажилтны хоорондын "итгэлцэл" харилцаа гэдэг зүйл хамгийн чухал хөшүүрэг байдгийг би тэр үед биеэрээ мэдэрсэн. 

Би Венецийн их сургуулийг төгсөөд өөрийгөө мундаг, маш их зүйлийг судалсан архитектор болчихлоо гэж итгэж байсан.  Гэвч Хятадын архитектурын салбарт хөл тавьж, тэндхийн мэргэжилтнүүдийн ур чадвар, ажлын арга барил, бүтээлийн цар хүрээг хараад өөрийн мэдлэг, туршлага ямар өчүүхэн байсныг ойлгосон. Энэ нь миний хувьд маш том сургамж, өөрчлөлтийн эхлэл болсон.

Тэр мөчөөс эхлээд 5-6 жилийн турш амралтын өдөр, ажлын өдөр гэж ялгалгүй, өдөр нь оффист зураг төсөл дээр ажиллаж, орой нь хэрэгжиж буй төслүүдийн барилгын талбай дээр очиж бодит үйл явцыг судалдаг байлаа.  Энэ тасралтгүй хөдөлмөр, суралцах үйл явцын дунд би зөвхөн мэргэжлийн ур чадвараа хөгжүүлээд зогсохгүй, архитектор гэдэг мэргэжлийн жинхэнэ мөн чанарыг ойлгож эхэлсэн. Ажиллах тусам энэ салбарт улам гүн дурлаж, өөрийнхөө давуу тал, хариуцлага, бүтээлч боломжоо илүү таньж мэдсэн.

Монгол Улстай хэрхэн холбогдсон бэ? 

Сонирхолтой нь, аав маань 35 жилийн өмнө нэхмэл сүлжмэлийн чиглэлээр Монгол Улсад ирсэн ч тухайн цаг үед хөгжил, өнгө төрх нь бүрдээгүй байна гэж үзээд буцаж байсан юм билээ.  Харин өнөөдөр би энэ улсад ажиллаж, амьдарч байгаа нь их сонин хувь тавилан юм.  

Би 2004 оны үед Шанхайд байрлах архитектурын компанид ажиллаж байх үедээ компанийнхаа захирлын шийдвэрээр Монголд хэрэгжиж буй төслүүд дээр ажиллахаар анх ирж байлаа. Одоогоос бараг 20 гаруй жилийн өмнө Шанхайн тэнгэр баганадсан барилгуудын дундаас гараад Улаанбаатар хотод буухад маш ногоон хот намайг угтаж авсан. Өнөөдөртэй харьцуулахад өдөр, шөнө шиг л ялгаатай байсан.  Өндөр барилга ховорхон, хамгийн өндөр нь л Bluesky зочид буудал байсан байх.  Гэтэл өнөөдөр хот маань "цементэн ширэнгэ" болж хувирсанд архитектор хүний хувьд үнэхээр харамсдаг.

Миний амьдралд яг л борооны өмнөх шороон шуурга шиг мэдрэмжтэй хаачхаа ч мэдэхгүй, дотоод эрэл хайгуул хийж явсан нэгэн үе байсанТэр үед Монгол орон намайг өөрийн агаар, ус, уудам орон зай, байгаль дэлхий, хүмүүсийнхээ дулаан сэтгэлээр угтан авч, яг л дахин амьсгалах боломж өгсөн мэт санагддаг. Би Азийн өндөр хөгжилтэй орнууд болон Европын олон оронд амьдарч, ажиллаж, тэр орнуудын хөгжлийг өөрийн нүдээр харсан. Тэнд амьдралын олон асуудал аль хэдийн шийдэгдэж, систем нь маш сайн ажилладаг учраас хүнийг тодорхой хэмжээнд тайван, тогтсон “унтаа” хэмнэлд оруулдаг. Харин Монголд бүх зүйл өөр мэдрэмж төрүүлсэн. Энд амьдрал өрнөж, өөрчлөгдөж, бүтээн байгуулалт, шинэ боломж, сорилттой тулгарч хүнд "амьд" байгаа мэдрэмжийг өгдөг учраас энд үлдэх гол шалтгаан минь болсон. 

Гэхдээ Монголд амьдарч, ажиллахад хүний үндсэн зан төлөв их чухал санагддаг. Зөөлөн сэтгэлтэй, аливаад дасан зохицох чадвар муутай хүнд бол олон хэцүү даваанууд тулгарна. Харин Монгол хүмүүстэй ижил хэмжээнд сэтгэж, энергийг нь мэдэрч чадвал энд ажиллахад маш таатай, гайхамшигтай. Миний аливаад бууж өгдөггүй, заавал гарц шийдлийг олдог зан чанар маань Монголд ажиллаж, шинэ орчинд дасан зохицоход хамгийн том түшиг болсон гэж боддог.

Компаниа хэрхэн байгуулж байсан бэ?

Шанхайд байрлах архитектурын компани маань татан буугдсан юм. Тэр үед Монгол дахь танилууд, найзууд маань "Чи эндээ үлдээч, дараагийн 20 жилд хийж бүтээх ажил маш их байна.  Чам шиг сурч мэдэх хүсэлтэй хүнд энд хийх, заах зүйл их бий" хэмээн итгэл хүлээлгэж, урамшуулсан. Энэ хүмүүсийн ачаар би Монголд үлдэж, 32 насандаа "I&Q Italdesign" (Итали чанарын бүтээгдэхүүн гэсэн утгатай) нэртэй гадаадын хөрөнгө оруулалттай компанийг худалдан авсан. 

Мөн Хятадад хоёр  компани, азийн өөр оронд бас нэг компанид нийт 4 компани байгуулан ажиллаж байсан юм. Ингээд хүн өөрийн гэсэн компанитай болоод эхлэхээр ажил олгогч хүн яаж амьдардгийг мэдэрч, долоо хоногт ямар ч амралтгүй, зогсоо зайгүй ажиллах шаардлагатай нүүр тулсан даа. Гэртээ харих хугацаа маань ч багассан. Улмаар архитектурын үйл ажиллагаа явуулах тусгай зөвшөөрлөө авч, компани маань өргөжсөн.

Та барилгын компанидаа залуу архитекторуудыг ажилд авахдаа юуг илүүд үздэг вэ? 

Би өөрөө ямар ч ажлын туршлагагүй байхдаа хэн нэгний итгэл, боломжийн ачаар өнөөдрийн замналаа эхлүүлж байсан хүн. Тиймээс манай компанийн үүдээр орж ирж буй залуу архитекторуудыг харах бүрдээ өөрийнхөө эхэн үеийг олж хардаг.

Залуу хүнийг үнэлэхдээ би зөвхөн CV дээр бичигдсэн төслийн тоо, ажилласан жилийн туршлагаар нь дүгнэхийг чухалчилдаггүй. Харин тухайн хүний дотоод нөөц бололцоо, суралцах хүсэл, хөгжих эрмэлзэл, аливааг бүтээх хандлагыг илүү анхаардаг. Учир нь мэргэжлийн ур чадвар, туршлагыг цаг хугацааны явцад олж авч болно. Харин хүсэл тэмүүлэл, хариуцлага, өөрийгөө хөгжүүлэх чин эрмэлзэл бол тухайн хүний хамгийн том давуу тал байдаг.

Миний хувьд залуу архитектороос хамгийн түрүүнд “Энэ хүн юуны төлөө ажиллахыг хүсэж байна вэ?”, “Өөрийгөө хэрхэн хөгжүүлэх зорилготой байна вэ?”, “Өгсөн боломжийг хэрхэн ашиглаж, төслийг дараагийн түвшинд хүргэж чадах вэ?” гэдгийг олж харахыг хичээдэг.

Өмнө нь ажиллаж байсан олон улсын орчин, өөр өөр соёлтой багуудтай хамтран ажилласан туршлага маань хүний потенциалыг таних, зөв хүнийг зөв байрлалд ажиллуулах чадварыг надад суулгасан гэж боддог. Ялангуяа Азийн олон орны ялгаатай соёл, шашин, амьдралын хэв маяг, хүмүүсийн сэтгэх хандлагыг ажиглаж, ойлгож явсан нь хүнтэй ажиллах арга барил, баг бүрдүүлэх үзэл хандлагад минь маш их нөлөөлсөн.

Удирдагч хүний хамгийн чухал үүрэг бол зөвхөн ажлыг хуваарилах биш, харин хүний дотор байгаа боломжийг олж харж, түүнийг хөгжих орчноор хангах явдал гэж би боддог.

Итали болон Монголын соёлын ялгааг зураг төсөлдөө хэрхэн тусгадаг вэ?

Итали улс нь барилга, уран зураг, архитектурын хосгүй  өв соёлтой, хэдэн мянган жил хөгжиж ирсэн түүхтэй орон. Гэхдээ би Италийн архитектурыг Монголд шууд хуулбарлан авчрахыг зорьдоггүй. Архитектур гэдэг тухайн орны цаг уур, газарзүй, соёл, хүмүүсийн амьдралын хэв маягтай салшгүй холбоотой учраас нэг улсын шийдлийг нөгөөд нь тэр хэвээр нь хэрэглэх боломжгүй. Харин Италид олж авсан мэдлэг, туршлага, үнэт зүйлсээ Монголын байгаль, уур амьсгал, ахуй соёл, өнөөгийн амьдралын хэрэгцээтэй уялдуулан, үйлчлүүлэгч бүрт хамгийн оновчтой, хүртээмжтэй шийдэл болгон нутагшуулахыг зорьдог.

Мөн архитектор хүн мэдлэгээ зөвхөн өөртөө хадгалж хөгждөг мэргэжил биш. Архитектор хүн тасралтгүй суралцах, туршлага солилцох замаар хөгждөг. Тиймээс би Италид хамтран ажиллаж байсан архитекторуудтайгаа өнөөдөр ч тогтмол холбоотой байж, шинэ чиг хандлага, технологи, үзэл баримтлалын талаар санал бодлоо солилцон, бие биеэсээ суралцсаар байдаг. Миний хувьд энэ нь өөрийгөө хөгжүүлэх хамгийн үнэ цэнтэй зүйл гэж боддог.

Монгол үйлчлүүлэгчдийн онцлог юу вэ? Архитектурын концепц гаргахдаа та ямар гол зарчим баримталдаг вэ?

Монголчуудын сэтгэлгээ нүүдэлчин ахуйгаас эхтэй. Уудам тал нутагт бие даан амьдарч ирсэн тэр соёл нь монгол хүнийг эрх чөлөөтэй, өөрийн гэсэн орон зай, өөрийн гэсэн өнгө төрхийг эрхэмлэдэг хүн болгон төлөвшүүлсэн юм шиг санагддаг. Тиймээс монгол үйлчлүүлэгч архитектороос дахин давтагдашгүй, “цорын ганц” бүтээлийг хүсэн хүлээдэг. Зарим улс оронд архитектур нь тогтсон стандарт, хэв маяг дээр тулгуурлаж, түүнийг бага зэрэг өөрчлөн хөгжүүлэх хандлагатай байдаг. Харин Монголд үйлчлүүлэгч бүр өөрийн гэсэн өвөрмөц түүх, хэв маягтай архитекторын хаалгыг татаж орж ирдэг. Энэ нь архитектор хүний хувьд асар том сорилт төдийгүй хөгжих хамгийн үнэ цэнтэй боломж юм. Учир нь архитекторын ажил бол тэр түүхийг сонсож, мэдэрч, орон зай болгон амилуулах явдал байдаг.

Монгол үйлчлүүлэгчээс "Би бол цорын ганц, минийх цорын ганц байх ёстой" гэсэн хүчтэй омогшил, хүсэл тэмүүлэл маш хүчтэй мэдрэгддэг. Тэр мэдрэмжийг бодит бүтээл болгохын тулд зураг төслийн ажилд өндөр зохион байгуулалт, цаг хугацааны нарийн төлөвлөлт зайлшгүй шаардлагатай. Үйлчлүүлэгчид маань цаг нартай уралдан төслөө богино хугацаанд шийдвэрлүүлэхийг хүсдэг учраас архитектор ч мөн тэдний хэмнэлд нийцэж, эмх цэгцтэй, хариуцлагатай ажиллах ёстой болдог.

Гэвч архитектурын хамгийн чухал хэсэг нь хугацаа биш, харин сэтгэл хөдлөл юм. Архитектор хүн үйлчлүүлэгчдээ зөвхөн зураг бус, мэдрэмж сэтгэл хөдлөл бэлэглэх ёстой. Өөрөөр хэлбэл, үйлчлүүлэгчийн хүсэж буй бүтээлийн мөн чанар, түүний цаад учир шалтгаан, амьдралын үнэ цэнийг гүнзгий ойлгож чадсан үед л жинхэнэ архитектур төрдөг. Энэ утгаараа Монголын архитекторууд давуу талтай. Тэд стандарт хуулбарлах бус, хүний дотоод ертөнцөөс урган гарсан өвөрмөц санааг орон зай болгон бүтээх боломжтой. Бүтээлч сэтгэлгээ, мэдрэмж, уран дүрслэлээрээ Монголын архитекторууд үнэхээр гайхамшигтай, мундаг байдаг гэдгийг онцлох хэрэгтэй гэж бодож байна. 

Архитектор хүн үйлчлүүлэгчдээ “сэтгэл хөдлөл бэлэглэх ёстой” гэдэг ойлголтыг илүү дэлгэрэнгүй тайлбарлаж өгөөч?

Архитектор хүний хамгийн чухал чадвар бол цагаан цаасан дээрх анхны зураасаа татах мөчөөс эхлэн үйлчлүүлэгчийнхээ хүсэл, мөрөөдөл, төсөөллийг уншиж чаддаг байх явдал юм. Зураг төсөл гэдэг нь зөвхөн барилгын хэлбэр дүрсийг буулгах ажил биш. Харин үйлчлүүлэгчийн үгээр бүрэн илэрхийлж чадаагүй бодол, мэдрэмжийг танин мэдэрч, түүнийг бодит орон зай болгон амилуулах урлаг юм.

Жинхэнэ сайн архитектурын үнэ цэнэ нь барилга биежиж, эзэн нь анх удаа дотор нь алхаж орох тэр мөчид илэрдэг. Тэр үед тухайн орон зай хүний сэтгэлийг хөдөлгөж, "Энэ яг миний мөрөөдөж байсан газар мөн байна" гэсэн мэдрэмжийг төрүүлж чадвал архитектор зорилгодоо хүрсэн гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, архитекторын бүтээл нь зөвхөн нүдэнд харагдах хийц бус, хүний доторх "галыг" асааж, сэтгэл хөдлөлийг төрүүлдэг байх учиртай.

Ийм бүтээл туурвихын тулд архитектор зөвхөн техникийн мэдлэгтэй байх нь хангалтгүй. Тэрээр нэг талаар философич, нөгөө талаар сэтгэл зүйч байх шаардлагатай. Учир нь үйлчлүүлэгч өөрийн хүсэл, мөрөөдлөө үгээр тэр болгон илэрхийлж чаддаггүй. Харин архитектор түүний хэлээгүй санааг мэдэрч, зан төлөв, амьдралын хэв маяг, үнэт зүйлсийг нь ойлгон, гүнзгий дүн шинжилгээ хийсний үндсэн дээр зураг төсөлдөө шингээж чаддаг байх ёстой. Тэр үед л зураг төсөл нь энгийн нэг барилга биш, харин хүний мөрөөдөл бодит биеллээ олсон орон зай болж чадна.

Архитектор нь захиалагчийн хүсэлтээр зургаа ихэвчлэн гаргадаг учраас өөрийнхөө мэдрэмжийг, төсөөллийг  гаргах боломж тэр болгон олддоггүй байх. Таны хувьд ийм боломж олдслон уу?

Архитектор хүний хувьд өөрийн бүтээлч сэтгэлгээ, мэдрэмжийг бүрэн илэрхийлэх боломж тэр бүр олддоггүй. Ихэнх тохиолдолд зураг төсөл нь тодорхой шаардлага, нөхцөл, хязгаарлалтад захирагддаг. Харин ховор тохиолдолд үйлчлүүлэгч "Алберто, үүнийг чи өөрийн мэдрэмжээр шийдээрэй" гэж хэлэх тэр мөчид л архитекторын жинхэнэ боломж нээгддэг.

Гэхдээ энэ нь дур зоргоороо зураг зурна гэсэн үг биш. Харин захиалагч, архитектор хоёр ярилцалж, харилцан ойлголцлын үр дүнд бие биедээ бүрэн итгэж, үйлчлүүлэгчийнхээ хүслийг архитектор үнэн зөв мэдэрч чадсан үед л ийм эрх чөлөө бий болдог. Өөрөөр хэлбэл, бүтээлч эрх чөлөөний үндэс нь итгэлцэл байдаг.

Ийм төсөл дээр ажиллахдаа архитектор хүн зөвхөн зураг төсөл боловсруулдаггүй. Харин бүх эрч хүч, туршлага, сэтгэлээ шингээж, өөрийн бүтээлч чадамжийг хамгийн өндөр түвшинд гаргах боломжтой болдог. Энэ үед л мэргэжлээсээ жинхэнэ баяр баясал, урам зориг, сэтгэл ханамжийг мэдэрдэг. Ийм боломжийг олгодог үйлчлүүлэгчид тэр бүр тохиолддоггүй учраас би өөрийгөө азтай хүн гэж боддог.

Өнгөрсөн 23 жилийн хугацаанд би 2300 орчим төсөл дээр ажилласан. Магадгүй тэдгээрийн дунд мөрөөдлийн бүтээлүүд маань ч бий. Гэхдээ би хэзээ ч "энэ бол миний оргил бүтээл" гэж өөрийгөө хязгаарладаггүй. Харин дараагийн төсөл өмнөхөөсөө илүү үнэ цэнтэй, илүү утга учиртай, илүү сэтгэл хөдөлгөсөн бүтээл байх ёстой гэсэн зорилгоор өөрийгөө үргэлж сорьж, хөгжүүлж явдаг. Миний мөрөөдлийн бүтээл үргэлж дараагийн төсөлд минь байдаг.

Архитекторын гаргасан тэрхүү гайхалтай төсөөллийг бодит барилга болгоход инженерүүдийн үүрэг оролцоо ямар байдаг вэ? 

Инженер бол архитекторын гаргасан санааг бодит амьдралд хэрэгжих боломжтой болгож өгдөг хүн юм. Тиймээс тэд бол нэг зоосны хоёр тал гэж хэлж болно. Нэг нь орон зайг төсөөлж, нөгөө нь тэр төсөөллийг бодитоор аюулгүй, найдвартай, олон жилийн настай барилга болгодог. Архитекторын төсөөлсөн хэлбэр, орон зай, шийдлийг барилгын физик, материалын шинж чанар, бүтээцийн онол, аюулгүй байдлын шаардлагатай уялдуулан хамгийн оновчтой хувилбарыг гаргаж ирдэг нь инженерийн жинхэнэ ур чадвар юм.

Миний бодлоор сайн инженер бол "болохгүй" гэж хэлдэггүй, харин "болгохын тулд ямар шийдэл хэрэгтэй вэ?" гэж эрэлхийлдэг хүн байдаг. Архитекторын санааг эвдэх биш, улам төгөлдөржүүлж, илүү хүчирхэг бүтээл болгоход инженерийн оюун ухаан хамгийн чухал үүргийг гүйцэтгэдэг.

Миний хамгийн сайн найзуудын дунд олон инженер бий. Ялангуяа өөрийн гэсэн үзэл баримтлалтай, төслөө үнэхээр сайн бүтээл болгохын төлөө сэтгэл гаргадаг инженерүүдтэй хамтран ажиллах нь архитектор хүнд маш их урам өгдөг. Миний хувьд архитекторын хамгийн том аз жаргал бол өөртэйгөө ижил түвшинд мөрөөдөж, тэр мөрөөдлийг бодит болгохын төлөө хамтдаа шийдэл эрэлхийлдэг инженерүүдтэй мөр зэрэгцэн ажиллах явдал юм.

Хот төлөвлөлт, ногоон архитектурын тал дээр бид ямар арга хэмжээ авах шаардлагатай байна вэ?

Сүүлийн жилүүдэд барилгын салбарт ногоон байгууламж, тогтвортой хөгжлийн шаардлага бүхий төслүүд нэмэгдэж байна. Мэдээж энэ чиглэл рүү шилжихэд олон шинэ сорилт тулгарч байгаа. Гэхдээ бид "хэрэгжүүлэхэд хэцүү байна" гэж хойш тавих биш, харин "эдгээр сорилтыг хэрхэн даван туулж, зөв шийдэл гаргах вэ?" гэдэгт анхаарлаа төвлөрүүлэх хэрэгтэй. Өнөөдөр Улаанбаатарт ногоон байгууламж агаар, ус шиг зайлшгүй хэрэгтэй зүйл болоод байна.

Бид ногоон байгууламжийг зөвхөн барилгын гаднах өнгө үзэмж, тохижилтын нэг хэсэг гэж ойлгож болохгүй. Энэ бол хүний эрүүл, чанартай амьдрах орчны үндсэн нөхцөл юм. Хэрэв бид байгальтайгаа зохисгүй харьцсаар, зөвхөн барилга байгууламж нэмэхийг зорьж, байгалийн тэнцвэрийг үл тоомсорловол байгаль өөрийн гэсэн хариу үйлдэл үзүүлнэ. Тэр үед бид өнөөдрийн гаргасан алдааныхаа төлөө маш өндөр үнэ төлөх эрсдэлтэй.

Тиймээс цаашид барилгын аливаа төсөл ногоон байгууламж, байгальд ээлтэй төлөвлөлттэй байх ёстой. Үүнийг зөвхөн хөгжүүлэгч, архитекторуудын хүсэл санаачилгаар орхих бус, тодорхой хууль эрх зүй, стандарт, зохицуулалтын хүрээнд дэмжих шаардлагатай гэж бодож байна. Мөн Монгол хүн бүр "Би өөрөө ногоон орчин бүрдүүлэхэд ямар хувь нэмэр оруулж чадах вэ?" гэж боддог хандлага руу шилжих хэрэгтэй.

Сүүлийн 20 гаруй жилийн хугацаанд Монгол Улсад хотжилт, барилгажилт маш эрчимтэй явагдлаа. Хүн бүр өөрийн гэсэн байртай, доороо гарааштай, тохилог амьдрах орчинтой болохыг хүсэж байгаа нь мэдээж зөв. Гэхдээ бид нэг зүйлийг хамтдаа эргэцүүлэн бодох хэрэгтэй. Бид зөвхөн байр, гарааштай болохын төлөө амьдарч байна уу, эсвэл ирээдүй хойч үедээ амьдрахад таатай орчин үлдээхийн төлөө амьдарч байна уу. 

Монгол Улс залуу хүн амтай, бусад азийн орнуудтай харьцуулахад төрөлт өндөртэй орон. Гэтэл өнөөдөр бидний хүүхдүүд гэрээсээ гараад тоглох ногоон талбайгүй, модгүй, цэвэр агаартай орчин ховор, зөвхөн бетон, цемент давамгайлсан орчинд өсөж байгаа нь үнэхээр харамсалтай. Хүн амьдрахад ус, агаар, байгаль гурав хамгийн чухал хэрэгцээ байхад бид эдгээрийг орхигдуулж болохгүй.

Өнөөдөр ногоон байгууламж, нийтийн эзэмшлийн талбай байхаар анхнаасаа төлөвлөгдсөн орон зайг заавал зориулалтын дагуу хэрэгжүүлэх хэрэгтэй. Гэтэл зарим тохиолдолд эдгээр талбайг багасгаж, оронд нь дахин барилга, орон сууц барьж байна. Энэ нь богино хугацаанд ашиг олох шийдэл. Харин үр дүнд нь хотыг “цементэн ширэнгэ” болгож байна. Тиймээс холбогдох хууль тогтоомжийг илүү чангатгах ёстой гэж бодож байна. 

Танай компани Хүннү хотын төсөл дээр шалгарсан байсан.  Ногоон байгууламжийг хэрхэн төлөвлөсөн бэ? 

Бид Улаанбаатар хотоос 70 орчим километрийн зайд бүтээн байгуулагдах Хүннү хотын төслийн зураг төсөл боловсруулах багт шалгарсан. Энэ төслийн хамгийн гол үзэл санаа, цөм нь ногоон байгууламж болон байгальтайгаа зохицсон хотын концепц юм.

Гэхдээ бид ногоон байгууламжийг зөвхөн зураг дээр ногоон өнгөөр тэмдэглэсэн гоёлын элемент гэж хараагүй. Харин тухайн орчны экосистем, байгалийн онцлогт тулгуурласан шинжлэх ухааны үндэслэлтэй шийдэлтэй байхаар зорьж байна. Тиймээс бид биологич, геологич, ургамал, амьтан судлаач, социологич зэрэг олон салбарын мэргэжилтнүүдээс бүрдсэн, олон улсын туршлагатай багтай хамтран ажиллаж байж шалгарсан. Монгол орны хөрсний бүтэц, усны нөөц, уур амьсгал, байгалийн онцлог, хүний амьдрах хэв маягийг гүнзгий судалсны үндсэн дээр энэхүү төслийн үзэл баримтлалыг боловсруулсан. Улаанбаатар шиг болгохгүйн тулд маш олон мэргэжилтнүүдтэй хамтарч ажилласан. 

Дэлхийн архитектурын салбарт биомиметизм чиглэл маш хурдацтай хөгжиж байна. Биомиметизм гэдэг нь байгальд олон сая жилийн туршид бий болсон ухаалаг шийдлүүдийг судалж, тэдгээрээс санаа авч хүний бүтээсэн технологи, архитектур, инженерийн шийдэлд ашиглах аргачлал юм. Жишээлбэл, шоргоолжны үүрээс санаа авч байгалийн агааржуулалтын системийг судалж, механик хөргөлт багатай, эрчим хүч хэмнэдэг барилга төлөвлөх гэх мэт. 

Ирэх 10 жилд дэлхий нийтээс Монгол Улсад нүүрстөрөгчийн ялгарлыг бууруулах, тогтвортой хөгжлийн зарчмыг хэрэгжүүлэх, илүү ногоон ирээдүйг бий болгох шаардлага улам нэмэгдэх нь тодорхой байна. Тиймээс бид энэ өөрчлөлтийг өнөөдрөөс эхлэн бэлтгэж, олон улсын түвшинд өрсөлдөхүйц ногоон хот, тогтвортой бүтээн байгуулалтын шийдлүүдийг бий болгох ёстой гэж үздэг.

Өнөөдөр Монголын барилгын салбарт ногоон барилгын эрэлт хэрэгцээ, хандлага ямар түвшинд байна гэж та дүгнэж байна вэ?

Харамсалтай нь, өнөөдөр ихэнх том компаниуд аль болох олон барилга барьж, худалдааны чиглэлээр ашиг олохыг урьтал болгож байгаагаас шалтгаалан ногоон барилгад зориулах орон зай улам хумигдсаар байна. Цөөн хэдэн компаниуд энэ тал дээр санаачилга гарган ажиллаж байгаа ч, ерөнхий хандлага төдийлөн сайжраагүй байна.

Дэлхий нийтээрээ дулаарч байна. Жишээлбэл, Милан хотод агаарын хэм 40 градус хүрэхэд асфальтан зам дээр 65 градус халж байна. Гэтэл Италид хэрэгжиж буй "Босоо ой" буюу барилгыг модоор хучих төслүүдийн ачаар барилга доторх температурыг 20 градуст, гаднахыг 30 градуст барьж, халалтыг эрс бууруулж чадаж байна. 

Хятад, Япон, БНСУ зэрэг улс орнууд ногоон барилга, хотын экосистемийг сайжруулах шийдэлд хэдийнэ ихээхэн хөрөнгө оруулалт хийж эхэлсэн. Монгол Улс ч энэ дэлхийн чиг хандлагаас хоцрохгүйгээр, өөрийн цаг уур, байгаль орчны онцлогт тохирсон ногоон барилгын шийдлийг боловсруулах шаардлагатай байна. Үүний тулд зөвхөн гаднын туршлагыг хуулбарлах бус, Монголын нөхцөлд нийцсэн шинжлэх ухааны үндэслэлтэй судалгаа, туршилтыг өргөн хүрээнд хийх нь чухал юм. 

Ярилцлагынхаа төгсгөлд, гадаадад суралцаж, ажиллах мөрөөдөлтэй Монголынхоо залуу архитекторууд, инженерүүдэд хандаж юу гэж зөвлөх вэ?

Архитектор байна гэдэг бол дотроо маш их галтай, зогсолтгүй суралцах, хөдөлмөрлөх хүсэл эрмэлзэл шаарддаг ажил. Хамгийн чухал нь зөвхөн мөнгөний хойноос хөөцөлдөж архитектор болж болохгүй. Микеланжело, Леонардо да Винчи зэрэг агуу уран бүтээлчид хэзээ ч мөнгийг урьтал болгож байгаагүй, тэд зүрхэндээ дүрэлзэж буй хүслээ л бүтээл болгож гаргадаг байсан. Мөнгийг дагаад явбал архитектур жинхэнэ мөн чанараа алдана. Архитектор хүн ганцаарчилсан тоглолт хийх бус, багийн ажиллагааг маш сайн ойлгодог, хүнийг сонсдог, харилцааны өндөр соёлтой байх хэрэгтэй.

Монголын залуучуудад захиж хэлэхэд: Монгол бол 3.5 саяхан хүн амтай залуу орон. Итали шиг 60 сая хүнтэй улсаас хэдэн архитектор гадагшаа гараад ажиллах нь тийм ч том гарз биш байж болно. Гэтэл Монголоос мундаг 50 архитектор, 20 инженер гараад хүний нутагт шингээд үлдчихвэл энэ улсын барилгын салбарын хөгжилд маш том гарз, алдагдал болно. Тиймээс гадаадад очиж суралцаж, туршлага хуримтлуулах нь зөв боловч тэр сурч мэдсэн бүхнээ заавал эх орондоо авчирч, улсынхаа бүтээн байгуулалтад зориулах сэтгэл зүйтэй байгаарай гэж чин сэтгэлээсээ хүсмээр байна.

Үнэтэй цагаа гарган бидэнтэй туршлага, мэдлэгээ хуваалцаж, салбарынханд маань урам зориг өгсөн танд маш их баярлалаа.