Барилга, хот байгуулалтын салбар бол улс орны хөгжлийн түүчээ, эдийн засгийн гол тулгуур багануудын нэг билээ. Бид салбартаа тулгамдаж буй асуудлууд, орчин үеийн технологийн чиг хандлага, тэр дундаа барилгын салбарын ирээдүйг тодорхойлж буй BIM (Building Information Modeling) - ын талаар ярилцахаар нэгэн эрхэм зочныг урьсан юм. Манай энэ удаагийн зочин бол БНСУ-ын Йонсей (Yonsei) их сургуульд барилгын инженерчлэлийн чиглэлээр докторын (Ph.D) зэрэг хамгаалж, эх орондоо дөнгөж ирээд байгаа залуу эрдэмтэн, барилгын инженер Э.Хувилай юм.

Ингээд түүний БНСУ-д хийсэн судалгааны ажил, Монголын барилгын салбарын өнөөгийн макро нөхцөл байдал болон BIM технологийн ирээдүйн талаар хийсэн  ярилцлагыг та бүхэндээ хүргэж байна.

Юуны түрүүнд докторын зэргээ амжилттай хамгаалсанд баяр хүргэе! Таны хувьд барилгын салбартай хэрхэн холбогдож, ажлын гаргаа эхэлж байсан бэ? 

Барилгын инженер болсон шалтгаанаа эргээд бодоход бага байхаасаа л баримлын шавраар "хот" босгож тоглодог, зураг зурах дуртай, гарын ур дүйтэй хүүхэд байсан юм билээ. Мөн манай аав барилгын салбарт ажилладаг байсан учраас жаахан байхдаа барилгын талбай дээр их очиж, барилга бүтээн байгуулалтыг нүдээр хардаг байлаа. Энэ нь надад том нөлөө үзүүлсэн гэж боддог. Мэргэжлээ сонгох болоход ямар ч эргэлзээгүй барилгын инженер болохоор шийдсэн. ШУТИС-ийн Барилга, Архитектурын Сургуулийг бакалавр, дараа нь магистрын зэргээ хамгаалсан. 

Сургуулиа төгсөөд ажлын зараар Солонгосын хөрөнгө оруулалттай "Сөүл Вин" (Seoul Win) компанид ярилцлагад ороод тэнцэж байлаа. Эндээс л миний ажлын карьер, практик дээр суралцах цаг хугацаа эхэлсэн. 

Тэр үед манай компани "Шангри-Ла"-гийн хоёрдугаар ээлжийн өргөтгөлийн төслийн туслан гүйцэтгэгчээр ажиллаж байсан. Барилгын инженерээр дөнгөж ажиллаж эхэлсэн надад олон улсын зэрэглэлтэй, том төсөл дээр ажиллах нь маш их туршлага болж үлдсэн. Тухайн үед би төсөл дээр ажиллахын зэрэгцээ ШУТИС-д магистрт суралцаж, бас гэрээт багшаар ажиллаж байлаа. Манай захирал залуу инженерийг бүх талаас нь маш сайн дэмждэг хүн байсан учраас энэ бүгдийг зэрэг амжуулах боломжоор хангадаг байсанд маш их баярлаж явдаг даа. 

Солонгос Улс тэр дундаа Йонсей их сургуульд яагаад суралцахаар шийдсэн бэ?  

Йонсей их сургуулийг сонгосон түүх сонирхолтой. Намайг Монголд байхад Барилгын Инженерүүдийн Холбооны хурал, уулзалт болсон юм. Тэр хуралд БНСУ-аас BIM- ийн чиглэлийн нэгэн мундаг эрдэмтэн ирж илтгэл тавьсан. Би тухайн үед 2015-2016 оны үед BIM-ийн талаар анх олж дуулаад, маш их сонирхож судалж байсан үе учраас надад маш сонирхолтой байсан. Илтгэлийн дараа тэр солонгос профессортай уулзаж, өөрийнхөө сонирхлыг хэлж, зөвлөгөө авсан. Тэр уулзалтаас хойш холбоотой байсаар байгаад сүүлд докторын зэрэгт суралцахаар болсон тухай ярихад нөгөө профессор маань миний удирдагч багш болж таарсан юм. Тэр хүнийг Сангхо Ли (Sang-Ho Lee) гэдэг. Йонсей их сургуулийн профессор, Солонгос улсдаа BIM-ийн чиглэлээр  нэр хүндтэй, анхдагч эрдэмтдийн нэг юм.

Үнэндээ би Солонгосын Сөүлийн Үндэсний Их Сургуулиас өөр сургууль мэддэггүй байсан. Тэгээд хурлаас сонссон Йонсей их сургуулийн талаар ажлынхаа солонгос захирлаас асууж байлаа (инээв). Захирал маань "Чи наад сургуульдаа тэнцэж  чадвал үнэхээр шилдэг нь, Солонгосын топ сургуулийн нэг" гэж хэлж байсан. Тэгээд л зориг шулуудан шалгалтандаа бэлдэж, тэтгэлэг авсан. 

Тэтгэлэгт тэнцэхэд хамгийн чухал нөлөөлсөн зүйл бол ШУТИС - ын "Шилдэг төгсөгч" болсон үзүүлэлт, "Шангри-Ла" олон улсын төсөл дээр ажилласан практик туршлага, ажлын газраас албан ёсны тодорхойлох захидал  (Recommendation letter) зэрэг маань материал бүрдүүлэлтэд маш том давуу тал болсон.

“ОЛОН УЛСЫН ТУРШЛАГААС ХАРАХАД BIM НЭВТРҮҮЛЭЛТЭД ТӨР МАНЛАЙЛАХ НЬ ХАМГИЙН ЧУХАЛ”

Та Монголын барилгын салбарын өнөөгийн байдлын талаар судалгаа хийсэн байсан. Судалгааны гол үр дүн юу байсан бэ?  Барилгын салбар макро түвшинд ямар харагдаж байна вэ?

BIM технологийг Монголын хөрсөнд буулгаж, манай салбарын онцлогт тохируулан яаж нутагшуулах вэ гэдгийг гаргаж ирэхийн тулд Монголын барилгын салбарыг макро түвшинд нь буюу ерөнхий дүр зургаар нь авч үзэж, анализ хийсэн. Бид эхлээд салбарынхаа ерөнхий төлөв байдал, давуу болон сул тал, тулгамдаж буй бэрхшээлүүдийг том зургаар нь гаргаж ирэхийг зорьсон юм. 

Судалгаанаас гарсан зарим үр дүнгээс товч дурдвал, Монгол улс газар нутгийн хувьд асар уудам ч хүн амын төвлөрөл, дэд бүтцийн хөгжлөөс шалтгаалаад олон улсын түвшинтэй харьцуулахад гүүр, туннель зэрэг нарийн төвөгтэй гүүрийн байгууламжийн салбар харьцангуй бага, хөгжөөгүй байна. Манай улсад байгаа нийт гүүрийн байгууламжуудыг аваад үзвэл ихэнх нь авто зам болон төмөр замын зориулалттай, дундаж хэмжээний байгууламжууд байна. Сүүлийн үеийн тоогоор улсын хэмжээнд 400 орчим гүүрийн байгууламж бүртгэлтэй байдаг ч тэдгээрийн насжилт, чанар, мэдээллийн нэгдсэн сангийн бүрдүүлэлт хангалтгүй байгаа нь ажиглагдсан.

Мөн Улаанбаатар хотын хэмжээнд барилгуудыг бүтээцийнх нь төрлөөр ангилж үзсэн. Судалгаагаар маш сонирхолтой дүр зураг гарсан. Энэ нь Улаанбаатар хотын нийт барилга байгууламжийн тоонд модон бүтээцтэй барилгууд өндөр хувь эзэлж гарсан. Яагаад гэвэл гэр хорооллын бүсэд байрлах 1-2 давхар амины орон сууц, байшингуудыг оруулсан учраас тоогоороо олон болчихсон. Хотын төв хэсэгтээ төмөр бетон болон ган бүтээцтэй өндөр барилгууд илүү олон байсан. 

Түүнчлэн ирээдүйд барилгын салбар эрчимтэй хөгжих өндөр боломжтой гэж үзсэн. Учир нь хүн амын дийлэнх хувийг залуучууд бүрдүүлж байгаа нь томоохон давуу тал болж байна. Залуу хүмүүс шинэ мэдлэг, инноваци, технологийг хүлээн авах чадвар өндөртэй учраас шинэ шийдлүүдийг нэвтрүүлэхдээ харьцангуй хурдан гэж үзсэн. 

Эдгээр макро тоог харгалзан BIM - ыг хэрхэн нэвтрүүлэх нь үр ашигтай байхыг гаргаж ирэхийг зорьсон. Гэхдээ BIM - ыг томоохон төсөл дээр нэвтрүүлэх нь оновчтой учраас бүтээцийн төрлүүдийн онцлогт тохируулж нэвтрүүлэх хэрэгтэй байгаа. 

BIM - ыг барилгын салбарт нэвтрүүлэх тухай олон жил яригдаж байгаа ч хэрэглээнд нэвтрэхгүй хэвээр л байна. Үүнийг шалтгааныг юу гэж бодож байна? 

BIM (Building Information Modeling)-ийн талаар сүүлийн арав гаруй жилийн хугацаанд өргөн хүрээнд ярьж ирсэн боловч 2023 оноос хойш салбарын хэмжээнд илүү тодорхой болж эхэлсэн гэж хувьдаа ажиглаж байна. Үүнээс өмнөх хугацаанд хийгдсэн эрдэм шинжилгээний өгүүлэл, судалгааны ажил, хурал зөвлөгөөний илтгэлүүдийг харахад BIM-ийн үндсэн ойлголтыг тайлбарлах, сурталчлахад голлон анхаарч байсан нь ажиглагддаг.

Тухайн үед BIM-ийг ихэвчлэн програм хангамжийн хэрэглээ, барилгын зураг төслийн түвшинд 3D модель боловсруулах арга хэрэгсэл талаас нь тайлбарлаж байсан бол өнөөдөр BIM нь төслийн бүх үе шатанд мэдээллийг удирдах, хамтын ажиллагааг сайжруулах цогц аргачлал болох талаасаа илүү ойлгогдох болсон байна. Мөн зураг төслийн компаниуд BIM технологийг үйл ажиллагаандаа харьцангуй нэвтрүүлж байгаа нь ажиглагдаж байна. Гэхдээ BIM-ийн нэвтрэлтийн өнөөгийн түвшин, хэрэглээний цар хүрээг бодитой тодорхойлох судалгааны үр дүнгээр баталгаажсан мэдээлэл хангалтгүй байна. Иймээс энэ чиглэлээр салбарын хэмжээний судалгаа хийх шаардлага бий гэж үзэж байна. 

Хэдийгээр зураг төслийн компаниуд BIM 3D моделлоор хийсэн ч талбайн инженерүүд хэрэглэх тал дээр дутагдалтай, буцаад л уламжлалт 2D зургаа нэхдэг. Мөн төсөвчид BIM 5D (Өртгийн мэдээлэл уялдуулах) технологийг ашиглах боломжтой ч 2D цаасан зургаа барьж байгаад материалын түүврээ гараар тоолж гаргах уламжлалт хуучин аргаасаа салж чадахгүй байна. Олон улсын туршлагаас харахад уламжлалт аргатайгаа зууралдаад BIM  -рүү шилжихэд бэрхшээл тулгарч байсан талаар бичсэн байдаг. 

Мөн хөгжиж буй орнуудад нийтлэг тохиолддог бэрхшээл нь эхний үеийн хөрөнгө оруулалтын өртөг өндөр байгаа явдал юм. Түүнчлэн сүүлийн 10 жилд долларын ханш 1500-аас 3500 болж өссөн. Ханшийн зөрүү их болж байгаа тул энэ нь бас нэгэн бэрхшээл болж байна. Гэхдээ энэ нь төслийн эхэн үед л өндөр зардал мэт харагдаж байгаа боловч төслийн хэмжээнд бол маш их алдагдлыг хэмнэж, эхний гарах зардлыг нөхдөг гэдгийг олон улсын мэргэжилтнүүд зөвлөдөг. 

Амжилттай нэвтрүүлэхийн тулд ямар стратеги баримтлах ёстой вэ? 

Миний докторын судалгааны сэдэв нь "Хөгжиж буй орнуудад BIM-ийг хэрхэн нэвтрүүлэх вэ? сэдвийн хүрээнд стратегийн төлөвлөгөөг боловсруулсан. Мэдээж олон улсын тэргүүн жишгүүдийг авч ашиглах, судлах нь чухал. Судалгааны үр дүнгээс харахад төрийн манлайлал чухал үүрэгтэй байсан. Англи, Сингапур, Солонгос зэрэг улсуудын хамгийн амжилттай туршлага нь ерөөсөө л төр өөрөө манлайлж, нэвтрүүлсэн байдаг. Зарим улсад хувийн хэвшил эсвэл ТББ-ууд нь түрүүлж нэвтрүүлсэн байдаг  ч төрийн оролцоо шиг хүчтэй байж чаддаггүй.

Төрийн манлайлал гэдэг нь төрөөс тендер зарлахдаа барилгын төсөвт өртгөөс нь хамааруулан тодорхой төслүүд дээр BIM хэрэглэхийг заавал шаарддаг гэсэн үг. Гэхдээ шууд 100% төгс нэвтрүүлэх бус BIM -ын 3 түвшингээр шаардлага тавьдаг. Тухайлбал, Эхний түвшинд 3D модел гаргасан ч 2D зурагтай хослуулан ажиллаж болно. Харин хоёрдугаар түвшинд 2D зургийг багасгаж, зураг төсөл болон гүйцэтгэл дээрээ моделио бүрэн хэрэглэх гэх мэтчилэнгээр шат дараатай шаардлага тавьж нэвтрүүлсэн байна. Мөн BIM ашигласан байгууллагуудыг урамшуулдаг систем чухал. Жишээ нь Туркийн туршлагаас харахад эмнэлэг гэх мэт стратегийн чухал барилгууд дээр BIM ашигласан тохиолдолд татвараас хөнгөлөх бодлого баримталж байсан. 

Харин Монгол улсын хувьд төр засаг 2023 онд Барилгын Үндэсний Ассоциацитай хамтран Солонгосын эрдэмтдээр BIM-ийг нэвтрүүлэх замын зураглал хийлгэж авсан. Одоо энэхүү замын зураглалын дагуу "Туршилтын төслүүд" (pilot projects) хэрэгжүүлж, тэндээсээ дата өгөгдөл цуглуулан, Монголын нөхцөлд ямар алдаа доголдол, асуудал гарч буйг тодорхойлж сайжруулалт (Update) хийх нь хамгийн чухал байна. 

BIM - ыг нэвтрүүлэх гэж буй компанид зориулсан гарын авлага, заавар байдаг уу? 

Монгол хэл дээрх гарын авлага, зааварчилгаа одоогоор алга байна. Солонгос болон Сингапурын туршлагыг харахад гарын авлагыг зүгээр нэг ерөнхий байдлаар биш, харин салбарын оролцогч бүрд тусгайлан зориулж гаргасан байдаг. Өөрөөр хэлбэл, зураг төслийнхөнд зориулсан гарын авлага, үндсэн болон туслан гүйцэтгэгч нарт зориулсан гарын авлага, захиалагч нарт зориулсан гарын авлага өөр өөр байдаг. Энэ их оновчтой санагдсан. Ялангуяа захиалагчид зориулсан нь их чухал санагдсан. 

Учир нь BIM-ийн үр ашгийг хамгийн их хүртэх хүн нь захиалагч өөрөө байдаг. Тиймээс энэ технологийг захиалагч нартаа маш сайн ойлгуулчихвал, тэд дуртайяа хүлээж авах юм байна гэж бодсон. 

BIM нэвтрүүлснээр төслийн нийт өртгөөс 5-10%-ийн хэмнэлт гаргана гэж үздэг. Өндөр хөгжилтэй зарим оронд энэ тоо 8-20% хүрдэг. Гэхдээ Монголынхоо практикт консерватив байдлаар тооцоод үзвэл 3-5% хэмнэнэ гэж тооцоолоход л маш их хэмжээний мөнгө хэмнэх юм. Томоохон төслүүд ихэвчлэн банкны зээлээр баригддаг. Хэрэв BIM-ийн тусламжтайгаар хугацаа болон материалын алдагдлыг багасгаж чадвал тэрхүү хэмнэлт нь банкны хүүний зардлыг бууруулах бүрэн боломжтой болдог. Программ хангамж анх худалдаж авахад үнэтэй мэт боловч, төслийн үе шатанд гарах саад, алдагдлыг бууруулснаар олж буй тэр хэмнэлт нь анхны зардлаа нөхчихдөг гэдгийг олон улсын тэргүүлэх эрдэмтэд баталдаг.

Хамгийн гол нь бид судалгаа, тайлагналтыг жил бүр  гаргах хэрэгтэй. Англи, Америк зэрэг улсуудад тусгай институцууд байгуулагдаж, жил бүр барилгын салбарын тайланг гаргаж, "10 жилийн өмнө манай улс 50%-ийн хэрэгжилттэй байсан бол өнөөдөр 95%-д хүрлээ" гэдгээ албан ёсоор зарлаж байна. Манай улс ч мөн ялгаагүй, бодитой дата мэдээлэл цуглуулж, судалгааны байгууллагуудтай хамтран ажиллаж, төр, хувийн хэвшил, захиалагч, гүйцэтгэгч гээд бүх талын ойлголцлыг нэгтгэн, системтэйгээр урагшлах нь бидний цаашдын хамгийн чухал алхам юм.

“БАРИЛГЫН САЛБАРТ IT САЛБАР ХУРДАЦТАЙ ОРЖ ИРСЭН” 

BIM - ыг яагаад дэлхий нийтээрээ барилгын салбарын ирээдүй гэж чухалчлах болов?

BIM нь ердөө л нэг програм биш, харин барилгын салбарын хөгжлийн шинэ чиг хандлага буюу “paradigm shift” болж орж ирж байна. Дэлхийн бүх л орны барилгын салбар үүнийг хэрэгжүүлэх нь нэгэнт ойлгомжтой болоод байна.

Өнөөдөр мэдээллийн технологи, үүлэн (cloud) системийн тусламжтайгаар өдөр тутмын бүх мэдээллийг тайлагнаж, хадгалаад явах боломжтой болсон нь салбарт давуу талыг авчирч байна. Энэ бол барилгын салбарын цахимжилтын эхлэл юм.

Мэдээллийн технологи (IT) манай салбар руу аль хэдийн хүчтэй түрэн орж ирж, салбарыг үндсээр нь өөрчилж эхэлсэн. Хамгийн энгийн жишээ гэхэд л бидний өдөр тутамдаа ашигладаг Google компани газрын зураг, замын мэдээллээрээ дамжуулан барилгын үйл ажиллагаанд хэдийнээ оролцоод явж байна. Үүгээр зогсохгүй Apple, Amazon зэрэг технологийн аваргууд өөрсдийн томоохон үйлдвэр, кампусуудыг барихдаа өөрсдийн технологийн шийдлүүдээ оруулж smart house ухаалаг барилгуудыг барьдаг болсон. Орчин үед бидний унаж буй машин компьютертой болсонтой адил, амьдарч буй байшин маань ч гэрлээ унтраадаг, температураа тохируулдаг автомат системтэй болж IT салбарынхан хүч түрэн  орж ирсэн. 

Би сурч байхдаа энэ чиглэлээр дэлхийн шилдэг судлаачдын нэг, Google Scholar-ийн жагсаалтаар дэлхийн топ 2-д бичигддэг, Солонгосын номер нэг BIM эрдэмтэн болох профессорын хичээлд суух завшаан тохиосон юм. Тэрхүү мундаг эрдэмтний хамгийн эхний хичээл дээр биднээс "Барилгыг яагаад заавал барилгын компани барих ёстой гэж? Яагаад IT компани барьж болохгүй юм бэ?" гэсэн маш сонирхолтой асуултыг асууж байсан.

Бид нар хэлэлцүүлэг өрнүүлж, мэдээж барилгын компани л барих ёстой гэж мэтгэлцсэн боловч, үнэндээ IT компани барилга барьж болохгүй гэдгийг 100% баталж чадаагүй. Энэ нь юуг харуулж байна вэ гэхээр, барилгын салбарт технологийн том өөрчлөлт, шилжилт явагдаж байгааг мэдрүүлэхийг зорьсон хэрэг байсан. IT салбар өнөөдөр бүх л салбарыг хамарч, төрийн удирдлага хүртэл цахимжиж байгаа энэ үед барилгын салбар ч мөн адил мэдээлэл дээр суурилсан цахим салбар болон хувирч байна. BIM бол барилгын салбарын цахимжилтын түлхүүр юм. 

BIM-ийг зөвхөн зураг төсөл, угсралтын үед ашиглахаас гадна барилгыг ашиглалтад оруулсны дараах үр өгөөж нь юу байх вэ?

Барилга гэдэг бол хүний өмч, үнэ цэнтэй хөрөнгө юм. Тиймээс барилгын салбарт "Хөрөнгийн удирдлага" (Asset Management) гэдэг ойлголт маш чухал байр суурь эзэлдэг. BIM загвартай байснаар тэрхүү хөрөнгийг илүү үр дүнтэйгээр захиран зарцуулах, арчлах, урт хугацаанд үнэ цэнийг нь алдагдуулахгүй авч явах бүрэн боломж бүрдэж байгаа юм.

Нөгөөтэйгүүр, барилгын үйлдвэрлэлийн процесст "Lean BIM" буюу утгачилбал “ямар ч илүүдэл хаягдалгүй BIM" гэх маш чухал ойлголт гарч ирсэн. Жишээлбэл, машины үйлдвэрүүд нэг ч хаягдалгүйгээр, бүх эд ангийг яг таг тооцоолж, хамгийн бага үйлдэл, алдагдалгүйгээр машин угсардагтай адил барилгыг ч мөн тийм нарийн тооцоолол, алдагдалгүй, илүүдэл үйлдэлгүйгээр барина гэсэн үг. 

BIM бол барилгын салбарын цахимжилтын суурь юм. Харин энэ суурин дээрээс цааш хөгжиж буй дараагийн технологи бол Digital Twin юм. 

Digital Twin гэдэг нь аливаа бодит барилга байгууламж, эсвэл үйл явцын 100% ижилхэн цахим хувилбар нь (сүүдэр нь ч гэж нэрлэдэг) компьютер дотор оршиж байхыг хэлнэ. Бүх мэдээлэл нь бодит байдалтайгаа яг ижил түвшинд компьютер дотор хуулбарлагдан оршино гэсэн үг. Үүний хамгийн чухал боломж нь  бодит байшин дээр ямар нэгэн байгалийн гамшиг, газар хөдлөлт болох эсвэл эвдрэл гэмтэл гарахад бид тэр бүх процессыг компьютер дээрээсээ бодит хугацаанд (real-time) хянах, харах боломжтой болно. Энэ бол яг л уран зөгнөлт кинон дээр гардаг шиг технологи бөгөөд өнөөдөр бодит амьдрал дээр хөгжөөд явж байна.

Цаашлаад, энэ нь зөвхөн ганц барилгаар хязгаарлагдахгүй. Хот төлөвлөлт, ухаалаг хотын (Smart City) хэмжээнд яригдах асуудал юм. Ухаалаг хотыг удирдахын тулд тэр хот өөрөө зайлшгүй "Digital Twin "-тэй байх шаардлагатай болно. Учир нь хот гэдэг өөрөө барилга байгууламжаас гадна нийгмийн олон сүлжээ, процессуудыг агуулсан маш том, нийлмэл салбар байдаг. Тиймээс Digital Twin нь барилга, хот төлөвлөлт, үйл ажиллагааны процессыг бүхэлд нь хамарсан асар өргөн цар хүрээтэй ойлголт болж өргөжиж байна.

Таны докторын судалгааны ажил барилгын салбарт, тэр дундаа шинжлэх ухаанд ямар шинэлэг санааг дэвшүүлсэн бэ?

Докторын судалгааны ажил маань үндсэн хоёр хэсгээс бүрдсэн. Дэлхийн өндөр хөгжилтэй орнуудад BIM технологи хэдийнэ төгөлдөржөөд, хэрэглээний 2, 3-р түвшиндээ хүрчихсэн. Харин Монгол шиг хөгжиж буй орнуудад энэ технологи төдийлөн сайн нэвтрээгүй байна. Тиймээс судалгааныхаа эхний хэсэгт хөгжиж буй орнууд ямар онцлогтой байдаг, тэрхүү онцлогт нь тохируулж BIM нэвтрүүлэх стратеги төлөвлөгөөг хэрхэн боловсруулах вэ гэдэг аргачлалыг судалж гаргасан.

Хоёрдугаар хэсэгт нь илүү бодит кейс дээр тулгуурласан судалгаа хийсэн. Бид BIM-ийг зөвхөн зураг төсөл, угсралтын шатанд хэрэглээд хаяхгүй. Цаашлаад барилгыг хүлээлгэн өгсний дараа буюу ашиглалтын үед хэрхэн үр дүнтэй хэрэглэх вэ гэдгийг судлах хэрэгцээ их байдаг. Үүний тулд би БНСУ-д бодитоор баригдсан төмөр бетоноор хүчитгэсэн Хан мөрөнд байрладаг Мангван 3 гэх гүүрэн байгууламж дээр судалгаа хийсэн.

Энэхүү гүүрний ашиглалтын явцад гарсан ан цав, бетоны хуулралт зэрэг эвдрэл гэмтлийн талаарх 4-5 жилийн хэмжилтийн бодит дата өгөгдөл бидэнд байсан. Тэрхүү мэдээллийг гүүрний 3D BIM загвартай хэрхэн уялдуулах вэ гэдэг нь миний судалгааны гол ажил байсан. Зүгээр нэг компьютер дээр эвдрэлийг зураад орхих нь шинжлэх ухаан биш. Харин инспектор (хэмжилт хийж буй инженер) талбай дээрээс гар утас эсвэл iPad дээрээ эвдрэлийн мэдээллийг оруулахад, тэр мэдээлэл нь шууд автоматаар гүүрний модел руу ордог байх системийг боловсруулсан. Ингэснээр Солонгосын гүүрний үнэлгээний норм, стандартын дагуу компьютер тэрхүү эвдрэл дээр үндэслэн гүүрний бүрэн бүтэн байдлын үнэлгээг автоматаар гаргаж ирдэг болох алгоритм, концепцийг санал болгосон явдал нь миний судалгааны шинжлэх ухааны шинэлэг тал болсон юм. 

Анхнаасаа BIM технологиор зурагдаж, баригдаагүй хуучин барилгуудыг эсвэл түүхэн дурсгалт барилгуудыг мэдээллийг энэхүү системд оруулах, хянах боломжтой гэсэн үг үү? 

Бүрэн боломжтой. Үүнийг шинжлэх ухаанд "Historic BIM" буюу түүхэн барилга байгууламжийн BIM, мөн баригдаж дууссан барилгын хувьд "As-built BIM" (бодит байдлын загварчлал) гэж нэрлэн судалдаг. Түүхэн уран барилгуудын хувьд анхнаасаа BIM байх боломжгүй тул хойноос нь нөхөж хийхээс өөр аргагүй байдаг. Жишээлбэл, манай Гандантэгчинлэн хийдийн сэргээн засварлалтад энэ технологийг тодорхой түвшинд ашигласан байдаг. Тодруулбал, 3D лазер сканер технологи ашиглаад барилгыг бүхлээр нь сканердаж, "Point cloud" (үүлэн цэг) үүсгэн компьютер руу оруулснаар барилгын яг бодит хэмжээстэй модел бий болдог. Ингэснээр тухайн барилгын түүх үүсэж байна гэсэн үг. Цаашид ямар ч засвар хийсэн, хүчитгэл хийсэн тэр бүх мэдээллээ модел руугаа оруулаад явах нь барилгыг нураах хүртэлх бүх амьдралын мөчлөгийг удирдах үндэс болдог.

Барилгын салбарын цаашдын чиг хандлагыг хэрхэн харж байна вэ? AI болон роботууд барилгын ажлыг орлох болов уу?

Хиймэл оюун ухаан хурдацтайгаар хөгжиж байна. Хэрэв технологийн хөгжлийн явцад хүн төрөлхтний урьдчилан хараагүй ямар нэгэн том саад, бэрхшээл гарахгүй энэ эрчээрээ хөгжвөл маш хурдан нэвтэрнэ.  AI бол цахимжилтийн төгөлдөржсөн хэлбэр болхоос тусдаа зүйл бол биш шүү дээ. 

Мөн үүнтэй зэрэгцээд барилгын салбарт маш хүчтэй түрэн орж ирж буй зүйл бол роботик (Robotics) юм. Сонирхолтой нь, барилгын салбарт робот ашиглах санаа 1987 оны үед Японд туршигдаж эхэлсэн байдаг. Гэхдээ тухайн үед хүний нарийн хөдөлгөөнийг роботоор орлуулж хийлгэх нь технологийн хувьд хэтэрхий хэцүү байсан учраас төдийлөн амжилт олоогүй.

Харин өнөөдөр нөхцөл байдал өөрчлөгдсөн. Технологийн дэвшлийн ачаар хүн хүрэх боломжгүй, өндөр эрсдэлтэй гүүрэн байгууламжуудын доогуур дрон нисгэж зургийг нь авч хэмжилт хийх технологи хэдийнэ бодит амьдрал дээр нэвтэрчихсэн байна. Мөн барилгын талбай дээгүүр робот нохойн (robot dog) нуруун дээр сканер, камер байрлуулаад талбайн хэмжилт, нөхцөл байдлын хяналтыг хийлгэдэг болсон. Судлаачид, эрдэмтэд лабораторид онол, концепцийг нь гаргаж өгдөг бол томоохон корпорацууд бодит бүтээгдэхүүн болгон хөгжүүлж зах зээлд нэвтрүүлж байна. Хэрвээ энэ эрчээрээ роботууд талбай дээр ажиллаад эхэлвэл инженер биш юм аа гэхэд хар бор ажил хийдэг ажилчдыг орлох магадлал маш өндөр болоод байна. Бид энэхүү технологийн тэсрэлтийн яг эхэн үед нь амьдарч, өөрчлөлтийг нүдээрээ харж байгаа нь нэг талаар маш том завшаан юм.

“ҮНДЭСНИЙ АЮУЛГҮЙ БАЙДАЛ, ОРШИН ТОГТНОХ ҮНДЭС НЬ ШИНЖЛЭХ УХААН ДЭЭР ТОГТДОГ”

Та сурсан мэдсэн бүхнээрээ салбартаа хэрхэн хувь нэмэр оруулна гэж бодож байна?

Монгол улсад BIM нэвтрүүлэх бодлогын баримт бичиг буюу "Замын зураг" Солонгосын зөвлөхүүдийн тусламжтайгаар гарсан байгаа. Тэрхүү баримт бичигт хэрхэн нэвтрүүлэх бүх үе шатыг зааж өгсөн. Солонгосчууд манайхаас гадна Малайз, Сингапур зэрэг орнуудад BIM нэвтрүүлэхэд тусалсан туршлагатай байдаг. Гэхдээ Монголд одоогийн байдлаар энэ талаарх мэдээлэл олон нийтэд төдийлөн нээлттэй, тодорхой биш, зөвхөн цөөхөн хэдэн судлаачид, томоохон хөрөнгө оруулалттай зарим төслүүд, компаниуд дээр л яригдаж, тодорхой хэмжээнд хэрэгжиж байна. Үндэсний хэмжээнд хүчтэй нэвтрүүлэх орон зай, хэрэгцээ шаардлага асар их байна. Тиймээс энэ чиглэлд ажиллана гэж бодож байна. 

Би судалгаагаа дуусгаад Солонгост үлдэж ажиллах боломжтой  байсан ч Монголдоо ирсэн шалтгаануудыг нэг бол энэ докторын судалгааны ажлынхаа дараагийн шатны микро судалгаануудыг Монголынхоо хөрсөн дээр, практик дээр өөрөө хийж, салбарынхаа хөгжлийн шугамыг нэг чигт оруулахад хувь нэмрээ оруулахыг хүссэн юм.

Хамгийн гол нь судлаач хүнийхээ хувьд барилгын боловсролын салбарт өөрийн хувь нэмрийг оруулах, их сургуульд багшлах, профессор болох зорилго байгаа. Мөн бодит туршилтын төслүүдийг хэрэгжүүлж, тэндээс цуглуулсан мэдээллээрээ их сургуулийн хичээлийн хөтөлбөрийг илүү боловсронгуй болгохыг зорьж байна. Ингэснээр шинэ үеийн инженерүүд технологийн өндөр мэдлэгтэйгээр төгсөж, Монголд BIM илүү хурдан, бодитоор нэвтрэх болно гэж бодож байна. 

Э. Хувилай гэдэг хүчирхэг нэрийн тухайд? 

Энэ нэрийг аав маань надад өгсөн юм. Аавын маань найз яг тэр үед хүүтэй болж түүнийгээ Тэмүүжин гэж нэрлээд, харин аав намайг Хубилай гэж нэрлэсэн гэдэг. /инээв/ Хэдийгээр би тэр агуу түүхэн хүн биш ч гэсэн, ийм мундаг хааныхаа нэрийг тээж яваагийн хувьд энэ нэрэнд сэв суулгахгүй байх, эх орондоо хэрэгтэй зүйл хийх ёстой гэдэг бодол, хариуцлага цаанаасаа л далд ухамсарт нөлөөлчихсөн юм шиг санагддаг. 

Хүн эх орондоо байхдаа Монгол хүн гэж хэн бэ, юугаараа онцлог вэ гэдгийг төдийлөн боддоггүй байсан. Харин хүний нутагт, олон орны мундаг залуустай мөр зэрэгцэн суралцаж байх үед "Би хэн бэ?" гэдэг асуулт бодогдож, түүхээ илүү их судалж ойлгохыг хүсдэг болсон.

Хүний нутагт байхдаа ойлгосон чухал зүйл тань юу байсан бэ? 

Солонгост сурч байх хугацаандаа миний ойлгосон нэг маш чухал зүйл бол шинжлэх ухааны үнэ цэн юм. Бидний өнөөдөр хэрэглэж байгаа ухаалаг утас, 4G, 5G технологиуд чинь зүгээр л нэг өдөр тэнгэрээс унаад ирээгүй. Солонгосын оюутнууд лабораторидоо өдөр шөнөгүй, бүр шалан дээрээ унтаж байгаад л тэр технологийг анх судалж, гаргаж ирсэн байдаг. Тэр үед 4G гээд л гайхаж байсан бол одоо 6G, 7G яригдаж эхэлж байна. Төр засгаас нь зориудаар шинжлэх ухаандаа асар их хөрөнгө оруулдаг. Учир нь улс орон шинжлэх ухаандаа хөрөнгө оруулж байж л эдийн засгаа тэлж, дэлхийд өрсөлдөх чадвараа хадгалдаг. Цаашлаад энэ нь зүгээр ч нэг эдийн засгийн асуудал биш, тухайн улс орны Үндэсний аюулгүй байдал, оршин тогтнох үндэс нь шинжлэх ухаан дээр тогтдог юм байна гэдгийг маш тод харсан. Монголд ч гэсэн шинжлэх ухаанаа дэмжиж, хөгжүүлэх асар их нөөц боломж байгаа гэдэгт би бүрэн итгэдэг.

Бидний урилгыг хүлээн авч, барилгын салбарын ирээдүй, цахим шилжилт, шинжлэх ухааны үнэ цэнийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл хуваалцсан танд маш их баярлалаа. Цаашдын их үйлсэд тань өндөр амжилт хүсье!