Ажил мэргэжил, карьер гэх ойлголтыг өнөө үед костюм, зангиатай оффисын шилэн барилгад ажиллахаар төсөөлдөг, дүгнэдэг хандлага нийгэмд түгээмэл болсон. Үүнийг дагаад нарийн мэргэжлийн ажиллах хүчний хомсдол тулгамдсан асуудлын нэг болоод байна.

Харин бодит амьдрал дээр улсын хүн амын 50 гаруй хувь нь амьдардаг Улаанбаатар хотын өдөр тутмын хэвийн үйл ажиллагааг нуруундаа үүрч байдаг мэргэжлүүдийн тоонд яах аргагүй нарийн мэргэжлийн ажилчид багтдаг. Гэвч нарийн мэргэжилтнүүдийг хар, бор ажил гэж үл хүндэтгэх нь элбэг.

Харин энэ хэвшмэл ойлголтыг эвдэж, өөрийн хийж буй ажлаараа бодит үнэ цэнийг бүтээж, мэргэжлээ бахархал болгон авч явж буй Gen Z үеийн төлөөлөл 22 настай сантехникийн засварчин  Д.Санжаажамц юм.

Улаанбаатар хотын Орон сууц, нийтийн аж ахуйн удирдах газар (ОСНААУГ)-ын ХҮТ-15-д сантехникийн засварчнаар ажиллаж буй тэрээр иргэдийн өдөр тутмын амьдралын хамгийн чухал хэрэгцээ болох ус, дулааны хэвийн ажиллагааг хангах хариуцлагатай үүргийг гүйцэтгэдэг. Түүний түүх өнөөгийн нийгэмд мэргэжлийн үнэ цэнийг дахин тодорхойлж буй бодит жишээ юм.

Хөвсгөлийн хүү…

Би Хөвсгөл аймгийн Тариалан сумын хөдөө нутагт үхэр, тугал хариулж өссөн хөдөөгийн хүү. Манайх нутагтаа үхэр маллаж аж төрдөг жирийн л нэг Монгол айл.

Аав маань лам хүн байсан. Ээж маань малчин. Би айлын бага учраас жоохон эрх. Аавыгаа хаана л явна дагаж явдаг байлаа. Айлд ном унших, сүм хийдийн хурал гээд дагахгүй газар гэж байхгүй. Тэгж явдаг байсан болоод ч тэр үү… аав шигээ "лам болно" гэж боддог байлаа. Гэхдээ тэр бага насны минь мөрөөдөл байсан. Тэр үед аав л хамгийн гоё харагддаг болоод тэр байх. Хүмүүс ч их хүндэтгэлтэй ханддаг байсан.

Харин арван жилээ төгсөх жил “за яг ямар мэргэжилтэй хүн болох вэ?” гэж бодож эхэлсэн дээ. Эхлээд би цахилгаанчны мэргэжил эзэмших хүсэлтэй байлаа. Харин ах маань сантехникийн засварчин болох талаар зөвлөгөө өгч чиглүүлсэн юм. Ах минь өөрөө сантехникчийн засварчин мэргэжилтэй хүн. Тиймдээ ч цахилгаанчнаас илүү "Энэ мэргэжил үнэлэмж өндөртэй, ямар үед хэзээ ч ажилгүй болохгүй" гэж зөвлөсөн. Энэ ч амьдралд арай ойр бодитой санагдсан. Гэхдээ сантехникийн засварчны ажил  ачаалал болон ажиллах нөхцөл орчны хувьд бол хавь илүү хүнд гэдгийг би мэдэж байсан.

Тэгээд бодсоны эцэст Политехник коллежид энэ мэргэжлээрээ элсэж орсон ч ар гэрийн асуудлаас болоод төгсөж чадалгүй орхисон. Дараа мэргэжлийн сургалтын төвд суралцсан. Ямартай сантехникийн засварчин л болох ёстой байсан юм шиг байгаа юм. Ямар ч зүйл тулгарсан энэ мэргэжилтэй л холбогдоод байсан. 

Суралцах явцдаа ахыгаа дагаж дадлага хийж сантехникийн засварчин мэргэжлийн ойлголт болон үнэнтэй нүүр тулсан. Энэ үед хамгийн их зүйлийг мэдэж ойлгосон. Ялангуяа хуванцар (PPR) шугамыг халааж байгаад наах нь сонирхолтой санагдаж эхэлсэн дээ.

Би бол шугам хоолойн эмч

Би мэргэжлээ “шугам хоолойн эмч” гэж тодорхойлох дуртай. Эмч хүн хүний амь авардаг бол сантехникч байшин барилгын “амин судас” болсон шугам сүлжээг эрүүл байлгаж, айл өрхийг эрсдэлээс хамгаалдаг. Газар доорх хотын эмч. 

Би одоо Орон сууц, нийтийн аж ахуйн удирдах газрын "Хэрэглэгчдэд үйлчлэх төв-15"-т 2-р хэсгийн сантехникийн засварчин хийдэг. Сонгинохайрхан дүүргийн 12-оос 17 дугаар хорооны 8000 гаруй өрх, 600 орчим аж ахуйн нэгжийн ус, дулааныг хариуцдаг 30 гаруй засварчны нэгээр ажиллаж байна. Миний хувийн хариуцлагад Ус дулаан дамжуулах төв 122, 121-ийн харьяа 13-р байр, Залуус 27-р байр, 38, 39-р байр, 15-р байр гээд нийтдээ 502 өрхтэй.

Эдгээр байрнуудын ихэнх нь 1980-аад онд баригдсан, шугам сүлжээ нь 40–50 жилийн настай. Ашиглалтын хугацаа нь аль хэдийн дууссан гэсэн үг. Хоолойнууд зэвэнд идэгдсэн, дотор нь бараг бөглөрчихсөн. Зүүний сүвэгч шиг нарийн зайгаар ус урсаж, айл өрхөд арай ядан хүрдэг. Өдөр бүр шахуу цоорол, ус алдалт гарна. 

Ийм нөхцөлд ажиллахад маш өндөр хариуцлага шаарддаг. Зарим өдөр өглөө 08:00 цагаас эхэлсэн ажил орой 21:00–22:00 хүртэл үргэлжилнэ. 9 давхар хүртэл татсан халуун усны босоо шугам цоорох зэрэг хүнд гэмтэл ч гарна. 

Айлын паар солих, ус алдалтыг зогсоох бүртээ би хүний эд хөрөнгө, эрүүл мэндийг хамгаалж байна гэж боддог. Тэр үед л мэргэжлээрээ бахархах сэтгэл төрдөг. Анх ажилд орсны дараа нэг айлд ус алдсан дуудлагад явсан. Маш их сандарсан. Засвар үйлчилгээг хийхийн хажуугаар тухайн айлын хүний хандлага, харилцаа маш хүнд байсан. Хийж буй ажилдаа төвлөрч чадахгүй, хийж чаддаг зүйлээ хүртэл чадахаа байчихсан. Энэ ганцхан дуудлага их зүйлийг ойлгуулж  одоо хүртэл мартагдахгүй үлдсэн.

"Хар ажил"“Бохир ажил” гэдэг ойлголт хэдийн хуучирсан

Энэ ажлын хамгийн хэцүү нь бохирын шугам цэвэрлэх. Гэхдээ түүнээс ч хэцүү нь зарим хүний хандлага байдаг. Заримдаа засвар хийж байгаад бага зэрэг ус дуслахад л "Та нар мэргэжлийн биш байна" гэж учиргүй загнах тохиолдол цөөнгүй. Өөрсдийнх нь буруутай үйлдлээс болж бохир бөглөрсөн ч бүх бурууг засварчин руу тохдог нь жаахан гомдмоор байдаг. Би угаасаа зөөлөн талдаа, айлын бага хүүхэд болохоор тийм үгэнд заримдаа гомддог л юм. Гэхдээ дотроо л.. Гаднаа ил гаргадаггүй. Дуугаа хураагаад, ажлаа чанартай хийж дуусгаад гарахыг хүсдэг. Хүмүүсийн өдөр тутмын тав тухтай амьдрал, халуун шүршүүр, дулаан өрөө, цэвэр ус энэ бүгд сантехникийн систем зөв ажиллаж байж л бүрддэг. Учир нь миний зан ааш биш, зассан шугам л тэр айлын дулаан, тав тухыг шийднэ шүү дээ.

Загнуулсан өдөр гэртээ харьсан ч тэр үгс бодогдоод байдаг юм. Би эхэндээ тэр нөхцөл байдлыг хэрхэн даван туулахаа мэддэггүй байсан. Харин харих замдаа машиндаа хөгжим сонсож, замын түгжрэлд явсаар нэг мэдэхэд март300pxчихдаг болсон байна лээ.

Миний хувьд сантехникийн засварчин гэдэг мэргэжил "Хар ажил"“Бохир ажил” гэдэг ойлголт хэдийн хуучирсан. Миний л бодол.  Өнөөдөр энэ салбарт олон олон залуус амжилттай ажиллаж байна шүү дээ. Бидний хэллэгээр Трэнд болтол  нь мэргэжлээрээ гангардаг, сурталчилдаг болж байгаа. Энэ мэргэжлийг үнэ цэнтэй, эрэлттэй байлгах үүрэг надад ч бас байгаа гэж би бодож явдаг. Тиймээс өдөр бүр л суралцахыг мэдэхийг хичээж байна.

Эзний сэтгэл

Манай иргэд нэг зүйлийг ойлгоосой гэж би их хүсдэг. Бид таны гэрийг эвдэх гэж биш, засах гэж, туслах гэж очдог юм шүү. 

Зарим хүмүүс их сонин. Завсрын ажил хийхэд алхам ч холддоггүй. Наад хоолойгоо яагаад тасдчихав? Үүнийг арай дутуу наачихсан уу? Нэг мөр юм хийнэ шүү. Дахин дахин дуудуулаад төлбөр их гаргах санаатай байна уу…? гэх мэтээр хардаж сэрдэнэ. Тэгсэн мөртлөө паар руу орсон хоолой, энэ залгаасаа хурдан солиулаарай муудчихсан байна гээд хэрэгтэй материалыг нь хэмжээ дамжаагаар нь бичиж өгөөд, зөвлөгөө өгөөд гарч байхад эргээд холбогдож байгаа хүн байхгүй. Ус алдуулчхаад л дуудна. Энэ ч хэвийн зүйл шиг л болчихсон. Өөрөө өөрийнхөө өмчид эзний сэтгэлээр хандаж чаддаггүй хүмүүс их байна.

Тиймээс, 

●    Ус алдсан хойноо биш, алдахаас нь өмнө зуны цагт шугам сүлжээгээ оношлуулж, засвараа хийлгэж байгаарай. Ялангуяа өвлийн халаалт тавихаас өмнө амжих нь чухал. Мөн халаалт ирсний дараа системээс хий авах үед гэртээ байж, хариуцлагатай хандахыг хүсье.

●    Бохирын шугам голдуу гал тогооны тос, өөхнөөс болж бөглөрдөг. 50-ын турба шугаманд тос орвол бөглөө гаргагч бодис ч тус болдоггүй, харин ч химийн урвалд орж чулуу шиг хатуурч, шугамыг бүрмөсөн ажиллагаагүй болгодог. Тиймээс угаалтуур руугаа тос битгий хийгээрэй.

●    Засварчдыг хүн ёсоор хүлээж авбал ажил илүү үр дүнтэй, сэтгэл ханамжтай болно. Бид айлын усыг нь аваад явчихдаггүй, харин тэр усыг чинь тасралтгүй, аюулгүй байлгахын тулд зүтгэдэг хүмүүс юм шүү.

Ирээдүйн зорилго

Би өөрийн мэргэжилдээ мэргэшсэн чадварлаг болохын тулд шинэ технологи, тэр дундаа ус цэвэршүүлэх дэвшилтэт шийдэл, фильтерүүдийг судалж, суралцахыг зорьж байгаа. Сурах гээд байгаагийн гол зорилго бол хариуцан ажиллаж буй байрнуудынхаа насжилт өндөртэй хуучин шугам сүлжээг бүрэн шинэчлэх явдал юм. Ингэснээр иргэдийг ус алдах эрсдэлгүй, найдвартай ус, дулаанаар хангах боломж бүрдэнэ.

Манай хэсэгт энэ ажил бага багаар хийгдэж л байгаа. Гэхдээ л маш удаашралтай байгаад байгаа.

Төгсгөлийн оронд

Бид амжилт, ялалт, онцгой үйл явдлыг хараад бахархан алга ташдаг. Харин өдөр тутмын амьдралыг авч явдаг хүмүүсийн ажлын  амжилт, ялалт, онцгой үйл явдлыг тэр бүр анзаардаггүй.

Эндээс ганц л зүйлийг тод олж харсан. Юу вэ гэвэл… Санжаажамц шиг залуусын нуруун дээр хотын амьдрал тогтож байдаг юм байна.

Тиймээс өөрийн ажил мэргэжилдээ эзэн нь болж яваа түүн шиг олон, олон залуусаар бид бахархан тэдний ажил мэргэжлийн онцлог нөхцөлийг хүлээн зөвшөөрөн хүндэтгэлтэй хандах учиртай.

"Түүний алхам бүрд итгэл, хариуцлага, бахархал үргэлжид дагалдсаар байх нь дамжиггүй"