Барилгын салбар нь өндөр эрсдэлтэй, олон талт оролцогчтой, урт хугацааны хөрөнгө оруулалт шаардсан онцлогтой тул даатгалын тогтолцоо нь зайлшгүй чухал бүрэлдэхүүн хэсэг болдог. Барилга угсралт, зураг төсөл, ашиглалтын бүхий л үе шатанд хүний амь нас, эд хөрөнгө, байгаль орчинд учирч болзошгүй эрсдэлийг бууруулах, хохирлыг нөхөн сэргээхэд даатгал чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Тиймээс энэ удаагийн дугаартаа Monre Insurance LLC - Acting CEO Э.Даваасүрэнтэй урьж, Барилгын салбар дахь даатгалын шийдлийн талаар ярилцлаа. 

Барилгын салбар бусад салбартай харьцуулахад эрсдэл өндөртэй. Үүнийг та хэрхэн хардаг вэ?

Барилгын салбар бол олон төрлийн эрсдэл нэг дор төвлөрдөг онцгой бүтэцтэй салбар. Байгаль орчны нөхцөл, хүний хүчин зүйл, инженерийн шийдэл, техник тоног төхөөрөмж, санхүүжилтийн урсгал зэрэг олон хүчин зүйл зэрэгцэн нөлөөлдөг учраас эрсдэлийн давтамж болон нөлөөлөл аль аль нь өндөр байдаг. 

Нэг жижиг алдаа, эсвэл урьдчилан тооцоолоогүй нөхцөл байдал нь зөвхөн төслийн хугацаанд нөлөөлөхөөс гадна компанийн санхүүгийн тогтвортой байдал, нэр хүнд, цаашдын гэрээ хэлцэлд хүртэл нөлөөлөх боломжтой.

Өнөөдөр дэлхийд барилгын салбарын компаниуд зөвхөн инженерчлэл, гүйцэтгэлээр өрсөлдөхөө больж, эрсдэлийн удирдлагын чадамжаараа өрсөлдөж эхэлсэн. Монгол Улсад ч энэ ойлголт эрчимтэй төлөвшиж байна. Иймээс орчин үеийн барилгын компаниуд төслийг хэрэгжүүлэхээс гадна эрсдэлийг системтэй удирдах нь удирдлагын зайлшгүй үүрэг болсон гэж хэлж болно.

Барилгын компаниуд даатгалыг ихэвчлэн ямар үед сонирхож эхэлдэг вэ?

Өмнө нь байгууллагууд эрсдэл бодитоор тохиолдсоны дараа даатгалын ач холбогдлыг ойлгодог байсан. Харин сүүлийн жилүүдэд зах зээлийн орчин өөрчлөгдөж, компаниуд илүү урьдчилан сэргийлэх хандлагатай болж байна.

Ялангуяа дараах нөхцөлүүдэд даатгал стратегийн хэрэгсэл болж байна:

•    Барилгын угсралтын үе шатанд үүсэх техникийн болон байгалийн эрсдэл

•    Ажилчдын хөдөлмөрийн аюулгүй байдал

•    Гуравдагч этгээдэд учруулж болзошгүй хохирол

•    Тоног төхөөрөмж, машин механизмын эрсдэл

Түүнчлэн хөрөнгө оруулагч, санхүүжүүлэгч байгууллагууд эрсдэлийн хамгаалалтыг чухал шалгуур болгон үзэх болсон нь компаниудыг даатгалд илүү системтэй хандахад нөлөөлж байна.

Барилгын компанид хамгийн хэрэгцээтэй даатгалууд юу вэ?

Практик дээр барилгын компаниудын хувьд дараах даатгалууд хамгийн өндөр хэрэгцээтэй байдаг:

•    Барилга угсралтын бүх эрсдэлийн даатгал (CAR) – төслийн явц дахь гэнэтийн эрсдэлүүдийг хамгаална. 

•    Ажилчдын гэнэтийн ослын даатгал – ажилчдын эрсдэлийг бууруулна 

•    Байгууллагын хариуцлагын даатгал – гуравдагч этгээдийн нэхэмжлэлээс хамгаална. 

•    Тоног төхөөрөмжийн даатгал – үйлдвэрлэл, үйл ажиллагааны тасалдлыг багасгана.

•    Баталгааны даатгал – “Төрийн худалдан авах ажиллагааны цахим систем”-д зарлагдаж буй тендерт бүх төрлийн даатгагчийн баталгаа гаргаж, ажил гүйцэтгэгчийн гэрээний үүргийн биелэлтийг баталгаажуулна.

Эдгээр даатгал нь зөвхөн хохирол нөхөх механизм биш. Илүү өргөн утгаараа компанийн баланс дээрх тодорхойгүй эрсдэлийг санхүүгийн хувьд удирдах арга хэрэгсэл юм.

Олон улсад барилгын салбарын даатгалын тогтолцоо ямар байдаг вэ?

Олон улсын практикт барилгын салбар нь өндөр эрсдэлтэйд тооцогддог тул даатгал нь төслийн салшгүй хэсэг болдог. Барилга угсралтын бүх үе шатанд - зураг төслөөс эхлээд, барилга барих, барилга ашиглалт хүртэлх эрсдэлийг даатгалаар хамгаалж, хөрөнгө оруулагч, гүйцэтгэгч болон гуравдагч этгээдийн хариуцлагыг тодорхой хуваарилж даатгуулдаг. Ялангуяа Барилга угсралтын даатгал (Construction All Risk), хариуцлагын болон ажилчдын ослын даатгалуудыг төслийн санхүүжилтийн үндсэн шаардлага болгон ашигладаг. Ингэснээр аливаа гэнэтийн эрсдэл гарсан ч төслийн тасралтгүй байдал, санхүүгийн тогтвортой байдлыг хангах боломж бүрддэг.

Монголын барилгын компаниудын эрсдэлийн ойлголт хэр өөрчлөгдөж байна вэ?

Сүүлийн жилүүдэд томоохон барилгын компаниуд даатгалыг тендерийн шаардлага, олон улсын стандарт, хөрөнгө оруулагчийн шалгуурын нэг хэсэг болгон авч үзэх болсон.

Энэ нь салбар илүү мэргэжлийн шатанд гарч байгааг илтгэнэ.

Өмнө нь даатгал “шаардлагатай үед авах үйлчилгээ” гэж ойлгогддог байсан бол өнөөдөр:

1.    Компанийн засаглал

2.    Эрсдэлийн удирдлага

3.    Санхүүгийн тогтвортой байдлын бодлого гэдгийн салшгүй хэсэг болж байна.

Танай байгууллага барилгын салбарт ямар онцлог үйлчилгээ санал болгодог вэ?

Монре даатгал нь зөвхөн даатгалын бүтээгдэхүүн санал болгохоос илүү эрсдэлийн зөвлөхийн байр сууринаас ажиллахыг зорьдог.

Бид харилцагч байгууллагуудад:

4.    Эрсдэлийн иж бүрэн үнэлгээ хийх

5.    Даатгалын оновчтой бүтэц боловсруулах

6.    Нөхөн төлбөрийн зөвлөгөө, дэмжлэг үзүүлэх

7.    Байгууллагын ажилтнуудад зориулсан сургалт зохион байгуулах зэрэг цогц үйлчилгээ үзүүлдэг.

Манай зорилго бол хохирол гарсны дараа асуудал шийдэхээс илүүтэй, эрсдэл үүсэх магадлалыг бууруулах юм.

Барилгын салбарын удирдлагуудад ямар зөвлөгөө өгөх вэ?

Амжилттай компаниуд ослыг сайн шийддэг биш осол гарах магадлалыг системтэйгээр бууруулдагт байдаг. Бизнес урт хугацаанд тогтвортой өсөхийн тулд зөвхөн ашиг өсгөхөөс гадна алдагдлын эрсдэлийг удирдах шаардлагатай.

Эрсдэлийг удирдаж чадсан байгууллага л зах зээлийн хэлбэлзэл, гэнэтийн нөхцөл байдлыг даван туулж, тогтвортой хөгжлийг бий болгодог гэж би үздэг.

Даатгалын бүтээгдэхүүнээ яаж гаргадаг вэ? Олон улсаас жишээ авах уу, эсвэл барилгын салбарынхан ханддаг уу?

Даатгалын бүтээгдэхүүн боловсруулахдаа бид зөвхөн нэг эх сурвалжид тулгуурладаггүй. Нэгдүгээрт, олон улсын даатгалын практик, стандартуудыг судалж, дэлхийд хэрэгжиж байгаа шийдлүүдийг Монголын зах зээлийн нөхцөлд нийцүүлэн нутагшуулдаг. Хоёрдугаарт, барилгын салбарын компаниудын бодит хэрэгцээ, тулгарч буй эрсдэлийг шууд харилцагчдын санал хүсэлтээр тодорхойлдог.

Өөрөөр хэлбэл бүтээгдэхүүн нь зөвхөн даатгалын компанийн санаачилга биш зах зээлийн хэрэгцээ болон олон улсын туршлагын огтлолцлоос бий болдог гэж хэлж болно.

Хэрвээ барилгын компаниуд өөрсдөдөө тохирсон даатгалын төрлийн санал тавивал нээлттэй хүлээж авах боломж хэр байдаг вэ?

Энэ тохиолдолд бид үргэлж нээлттэй хүлээж авдаг. Манай үндсэн зарчим нь бүтээгдэхүүнээ шахаж борлуулах биш, харин харилцагчийн эрсдэл, төслийн онцлогт бүрэн нийцсэн, зөв бүтэцтэй шийдлийг хамтдаа боловсруулах явдал юм. Бид ёс зүй, ил тод байдал, харилцагчийн эрх ашгийг нэн тэргүүнд тавьсан даатгалын компани байхыг эрмэлздэг бөгөөд шийдвэр бүрийг урт хугацааны итгэлцэл, хариуцлагад суурилан гаргахыг зорьдог.

Ийм арга барил нь төслийн эрсдэлийг үр дүнтэй удирдахад, санхүүгийн тогтвортой байдлыг хангахад хамгийн тохиромжтой бөгөөд харилцагчид итгэлтэйгээр үйл ажиллагаагаа явуулах боломжийг олгодог.