Дэлхий нийтэд ногоон барилга барих арга, технологи, олон улсын ногоон барилгын үнэлгээний системүүд эрчимтэй хөгжиж байна. Монгол Улсад ч олон улсын ногоон барилгын стандартыг хангасан барилга байгууламжийн тоо жилээс жилд нэмэгдэж байгаа ч өндөр өртөг, зардлын улмаас иргэд, аж ахуйн нэгжүүдэд төдийлөн хүртээмжгүй байгаа билээ.  Тийм ч учраас  Монгол Улс өөрсдийн онцлог, нөхцөлд тохирсон үндэсний ногоон барилгын үнэлгээний системтэй  болоод буй. Тиймээс энэ удаагийн  дугаартаа Монголын Ногоон Барилгын Хүрээлэнгийн гүйцэтгэх захирал Ц.Батгэрэлийг урьж, ногоон барилгын өнөөгийн байдал, үндэсний үнэлгээний системийн онцлог, цаашдын чиг хандлагын талаар ярилцлаа.

Та өмнөх ажлын туршлагаасаа хэрхэн барилгын салбартай холбогдсон бэ? 

Би холбооны инженер мэргэжилтэй. 1997 онд сургуулиа төгссөн цагаасаа эхлэн холбооны салбарт тасралтгүй 20 гаруй жил ажилласан. Мобиком корпорацид ажиллаж байхдаа анх 2009 онд Чанарын менежментийн тогтолцооны ISO 9001:2015 стандарт, 2016-2017 онд ISO 45001 Хөдөлмөрийн эрүүл мэнд, аюулгүй байдлын менежментийн тогтолцоо, ISO/IEC 27001 Мэдээллийн аюулгүй байдлын менежментийн тогтолцооны олон улсын стандартыг төслийн багийн хамт амжилттай нэвтрүүлснээр  хойш ажил амьдрал минь олон улсын стандарттай салшгүй холбоотой болж ISO9001, ISO 45001, ISO 27001 стандартын Олон улсын тэргүүлэх аудитор болсон.  Өнөөдрийн байдлаар эдгээр стандартаар 40 гаруй байгууллагад аудит хийж, 10 орчим байгууллагад стандарт нэвтрүүлэх зөвлөх үйлчилгээг үзүүлсэн байна. 

Би 2022 онд Монголын Ногоон барилгын хүрээлэн ТББ -д ажиллаж эхэлсэн. Тухайн үед тус байгууллагын ерөнхийлөгчөөр УИХ-ын гишүүн А.Ундраа ажиллаж байсан бөгөөд одоогийн Хот Байгуулалт, Барилга, Орон Сууцжуулалтын Яамны захиалгаар ногоон барилгын үнэлгээний системүүдийг судлах судалгааны ажил хийгдэж эхэлж байсан.  Судалгааны хүрээнд олон улсад түгээмэл хэрэглэгддэг АНУ-н LEED, ОУСК-ийн EDGE, Английн BREEAM, Германы DGNB, мөн ОХУ-ын “Зелёные стандарты” зэрэг үнэлгээний системүүдийг харьцуулан судалж, түүнчлэн ISO 50001 (Эрчим хүчний менежментийн тогтолцоо)-г мөн авч үзсэн.

Судалгааны ажлаар Монгол Улсын нөхцөл, уур амьсгал, эдийн засаг, барилгын салбарын онцлогт тохирсон өөрийн үндэсний үнэлгээний системийг боловсруулах шаардлагатай гэсэн дүгнэлт гарч “BestGer” ногоон барилгын үнэлгээний систем бий болох анхны суурь тавигдсан. 

Ногоон барилгын үнэлгээний систем гэдэг нь зөвхөн барилга байгууламжид оноо өгч, ангилал тогтоох шалгуурын багц биш бөгөөд үүний цаана цогц тогтолцоо, удирдлага, менежментийн арга барил бүрэлдсэн байдаг. Энэ утгаараа ISO менежментийн тогтолцоотой уялдаа холбоотой байсан учраас миний ажил мэргэжил холбогдсон гэж болно. Миний хувьд өнгөрсөн оны 8 дугаар сараас Ногоон барилгын хүрээлэнгийн Гүйцэтгэх захирлаар томилогдон ажиллаж байна.

“EDGE болон LEED гэрчилгээ авахад дунджаар 5,000-40,000 ам.доллар, харин үндэсний BestGer хялбаршуулсан гэрчилгээ 3 сая төгрөг  болно”

BestGer батлагдсанаас хойш ямар үйл явц өрнөж байна. Ямар шатанд явж байгаа вэ? Сүүлийн үеийн мэдээллээс хуваалцвал? 

BestGer нь дэлгэрэнгүй болон хялбаршуулсан гэсэн хоёр төрлийн үнэлгээний системтэй. Амины орон сууцны үнэлгээ нь 2 бүлэг, 12 шалгуур үзүүлэлттэй бол нийтийн орон сууц, үйлдвэрийн барилга, сургууль, цэцэрлэг, худалдаа үйлчилгээ, агуулах гэх мэт барилга байгууламжийг дэлгэрэнгүй үнэлгээний аргачлал буюу 6 бүлгийн 31 шалгуур үзүүлэлтээр үнэлж байгаа. Энэхүү үнэлгээний аргачлалыг 2024 оны 12 дугаар сард ХББОСЯ-ны сайдын тушаалаар баталж, албан ёсоор барилгын дүрэм болгон мөрдөж эхэлсэн. 

Зөвхөн аргачлал батлагдсанаар систем бүрэн ажиллах боломжгүй тул үнэлгээний тогтолцоо бүрдүүлэх эрх зүйн баримт бичгүүд болох ногоон барилгын гэрчилгээжүүлэх журам болон аудитор, сургагч багш бэлтгэх журмыг боловсруулсан. Ингэснээр ногоон барилгыг үнэлэх, гэрчилгээ олгох, аудиторуудыг бэлтгэх процесс тодорхой болсон гэсэн үг. 

Өнгөрсөн хавар Барилгын хөгжлийн төвтэй хамтран ногоон барилгын аудитор бэлтгэх 7 өдрийн 56 цагийн сургалт зохион байгуулж одоогоор 27 ногоон барилгын аудитор бэлтгэгдсэн. Аудиторууд маань 5 амины орон сууц, худалдааны төв, нийтийн орон сууцны хотхоны зураг төслийн шатанд үнэлгээ хийгээд байна. Энэ нь ногоон барилгын баримт бичгүүд амьдрал дээр хэрэгжсэн бодит жишээнүүд болсон. 

Ногоон барилгын аудитын хүрээнд эрчим хүч, ус, материал, дотоод орчны чанар зэрэг үзүүлэлтүүдийг яаж, ямар арга барилаар үнэлдэг вэ?

Ногоон барилгын аудит гэдэг нь батлагдсан аргачлал, шалгуур үзүүлэлтийн дагуу  барилгыг үе шаттайгаар үнэлэх цогц үйл явц юм. Жишээ нь дэлгэрэнгүй аргачлал нь 6 бүлэг 31 шалгуур үзүүлэлттэй шүү дээ. Эдгээр шалгуур үзүүлэлтүүдээр хийгдсэн аудитын шалгах хуудас (checklist), хэмжүүрийн багаж, симуляцийн програм зэргийг ашиглан үнэлгээ хийж, цуглуулсан  нотлох баримтад тулгуурлан аудитын дүгнэлт гаргаж ажилладаг.

Үнэлгээ нь нэг удаагийн ажил биш бөгөөд гурван үе шаттайгаар хэрэгжинэ. Нэгдүгээрт, барилгын батлагдсан зураг төсөлд аудит хийж тухайн барилга ногоон барилгын шалгуурыг A, B аль зэрэглэлд хангаж байгааг тогтооно. Хоёрдугаарт, барилгын гүйцэтгэлийн явцад буюу барилга угсралтын үе шатад талбай дээр 2-3 удаа очиж зураг төслийн дагуу баригдаж байгаа эсэх, ногоон шалгуур үзүүлэлтүүд бодитоор хэрэгжиж байгаад үнэлгээ хийдэг. Гуравдугаарт, барилга бүрэн ашиглалтад орсны дараа дотоод орчны чанарыг хэмжүүрийн багаж, тоног төхөөрөмжийг ашиглан хэмжих, ашигласан тоноглолын хэрэглээг шалгах зэргээр нийт ногоон барилгын шалгуур үзүүлэлтээ үнэлж дуусган аудитын нэгдсэн дүгнэлт гаргана.  

Олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн ногоон барилгын гэрчилгээг ашиглаад явж болох байтал яагаад үндэсний BestGer гэрчилгээг гаргасан бэ? 

Монголд олон улсад өргөн хэрэглэгддэг LEED, EDGE зэрэг гэрчилгээний шаардлагыг хангасан барилгууд баригдаж байгаа. Үүний бодит жишээ нь ММSE, ХААН Банк, Голомт банк зэрэг томоохон барилга байгууламжууд олон улсын ногоон барилгын гэрчилгээ авсан. LEED, EDGE гэрчилгээ авах нь зах зээлийн зарчмаар нээлттэй боловч олон улсын үнэлгээний системээр үнэлгээ хийлгэх нь ихэнх хэрэглэгчийн хувьд боломжгүй, санхүүгийн хувьд өндөр өртөгтэй учраас гэр хороололд амины орон сууц барихад мөн орлогод нийсэн орон сууцны эрэлттэй хэрэглэгчдийн хувьд хүртээмж хязгаарлагдмал байна.  Тухайлбал, LEED болон EDGE гэрчилгээ авахад амины орон сууц 3,000-5,000 ам.доллар, хотхон, оффисын барилгууд барилгын хэмжээ, ангиллаас хамааран 20,000–40,000 ам.долларын зардал гардаг. Тиймээс амины орон сууц барьж байгаа иргэд, барилгын төслүүд тэр болгон өндөр үнэ төлөх боломжгүй байна.

Нөгөө талаас, LEED, EDGE нь ихэвчлэн дулаан бүсийн улс орнуудад илүү тохиромжтой буюу хөргөх систем, материалын шингэсэн энерги хэмнэх шаардлага өндөр  байдаг. Манай улсын хувьд өвөл зуны температурын зөрүү 80 хэм хүртэл хэлбэлздэг, өвөлдөө -40, зундаа +40 хүрдэг эрс тэс уур амьсгал, байгаль орчны онцлогт бүрэн нийцэхгүй байна. 

Мөн сүүлийн жилүүдэд үер ус, гал түймэр, газар хөдлөлт зэрэг эрсдэл нэмэгдэж байгаа түүнчлэн Дэлхийн банкны хийсэн судалгаагаар Улаанбаатар хотын гэр хороололд баригдсан амины орон сууцны 80 гаруй хувь нь 4 баллын газар хөдлөлтөд тэсвэргүй гэсэн дүгнэлт гарсан нь зэргээс бид ногоон барилгын үнэлгээний гол шинж чанарт тэсвэржилт зайлшгүй байх ёстой гэж харсан. Гэтэл эдгээр тэсвэржилттэй холбоотой шалгуур үзүүлэлтүүд нь олон улсад түгээмэл хэрэглэгддэг үнэлгээний системүүдэд хангалттай тусгагдаагүй байдаг. Тиймээс Монгол Улсын уур амьсгал, байгалийн эрсдэл, барилгын хэрэгцээнд нийцсэн, санхүүгийн хувьд хүртээмжтэй ногоон барилгын дотоодын үнэлгээний систем зайлшгүй шаардлагатай гэж үзсэн.

Манайд өртөг нь хэд вэ? 

Амины орон сууцад BestGer гэрчилгээ авахад 3 сая төгрөг шаарддаг. Энэ үнэ нь аудиторын цалин, мэдээллийн сангийн бүртгэл, программын лицензийн зардлыг багтаасан. Мөн түрүүн ярьсанчлан барилгын зураг төсөл, барилгын угсралт, ашиглалт гэсэн гурван үе шатны аудитын үнэлгээний ажлууд бүгд багтсан гэж ойлгож болно. Харин дэлгэрэнгүй үнэлгээний системээр үнэлэгдэх барилга байгууламжийн талбайн хэмжээнээс хамаарч үнэлгээ гарна. 

Эрчим хүчний хэмнэлтийн гэрчилгээгээр ногоон зээл авах боломжтой байсан. Одоо энэ нөхцөл хэвээрээ юу  эсвэл BestGer - ийн шаардлагыг хангах хэрэгтэй байна уу? 

Банкнууд эрчим хүчний хэмнэлтийн гэрчилгээнд тулгуурлан ногоон зээл олгодог хэвээрээ байгаа. Гэхдээ МНБХ-тай хамтын ажиллагааны санамж бичиг зурсан Голомт, Төрийн банк BestGer гэрчилгээнд суурилсан ногоон зээлийн бүтээгдэхүүнийг гаргаж хэрэгжүүлж байгаа бөгөөд ХААН банк, Хас банк, Худалдаа хөгжлийн банк зэрэг бусад банкнууд ч мөн ногоон барилгын чиглэлд идэвхтэй хамтран ажиллаж байна.

BestGer нь эрчим хүчний хэмнэлт, усны хэмнэлт, байгалийн нөөцийн үр ашигтай хэрэглээ, тэсвэржилт, дотоод агаарын чанар, хүртээмжтэй байдал зэрэг үндсэн үзүүлэлтийг цогцоор нь үнэлж байгаа.

Олон улсын сангаас санхүүжилт авах боломжтой юу? 

Ногоон Барилгын Хүрээлэн нь Дэлхийн Ногоон Барилгын Зөвлөлийн албан ёсны гишүүн болсон. Энэхүү зөвлөлийн гишүүн болж олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдөхийн тулд нэлээдгүй шаардлагуудыг хангах ёстой байдаг бөгөөд анх хүсэлт гаргаснаас хойш 1 жил 6 сарын хугацааны дараа буюу 2024 оны 8 дугаар сард гишүүнчлэлийн баталгаагаа хүлээн авсан. Дэлхийн Ногоон Барилгын Зөвлөлийн албан ёсны цахим хуудсанд манай лого, мэдээлэл байршсан байгаа. Дэлхийн ногоон барилгын зөвлөлийн албан ёсны гишүүн болсноор BestGer үнэлгээний систем олон улсын ногоон санхүүжилтийн байгууллагуудад хүлээн зөвшөөрөгдөх суурь нөхцөл бүрдсэн гэж ойлгож болно. 

Дэлхийн банк Хялбаршуулсан үнэлгээний системийг хэрэгжүүлэхэд дэмжиж ажиллаж байгаагаас гадна сүүлийн үед Азийн хөгжлийн банк (ADB), Европын сэргээн босголт, хөгжлийн банк (EBRD), санхүү, тогтвортой байдлын үнэлгээ хийдэг PwC зэрэг байгууллагууд BestGer үнэлгээний шалгуур, бүтэц, хэрэглээний талаар хэд хэдэн удаагийн уулзалт хийж, Монголын барилга байгууламжийг ногоон санхүүжилтэд хамруулах боломж, санхүүгийн эрсдэлийг бууруулах чадамжтай эсэхийг үнэлж байгаа. Энэ нь олон улсын ногоон санхүүжилт авах боломжууд нээгдэж байгаагийн илрэл гэж харж байна. 

Цаашид ногоон барилгын салбарт ямар технологиуд түлхүү нэвтрэхээр харагдаж байна вэ? 

Америкийн Ногоон Барилгын Хүрээлэнгээс жил бүр зохион байгуулдаг “US Green Building Conference-Expo”-д оролцоод ирлээ. Тус хурлаас дэлхий нийтээрээ ногоон хөгжил рүү бүх түвшинд шилжиж, хүмүүсийн сэтгэлгээ бодитоор өөрчлөгдөж байгааг харлаа. Барилгын салбарт ашиглагдаж байгаа материал, бүтээгдэхүүнүүд байгаль орчинд ээлтэй байх шаардлагад аажмаар биш, зайлшгүйгээр нийцэж байна. Ялангуяа барилгын ашиглалтын үе шатанд ус, эрчим хүчний хэрэглээг хэмжих, хянах, үр ашигтай удирдах дэвшилтэт технологиудыг өргөнөөр нэвтрүүлж байгаа нь анхаарал татсан.  Ногоон, эрүүл, тогтвортой барилга барих нь цаашид сонголт биш, харин бүх салбарын үйлдвэрлэл, хэрэглээний нийтлэг стандарт болох төлөвтэй байна. Иймд бид ч мөн адил энэ чиг хандлагад нийцүүлэн сэтгэлгээгээ шинэчилж, өөрчлөх цаг болсон байна.

Онцлох шийдлүүдээс хуваалцвал? 

Эрүүл хүн төвтэй барилгын шийдлүүд CO₂, PM2.5, VOC хяналт мониторингийн систем, барилга өөрөө эрчим хүчний хэрэглэгч биш, үйлдвэрлэгч болох чиг хандлагын технологиуд, мөн усны хэмнэлтийг бий болгох технологийн шийдлүүд ихээр танилцуулагдаж байсан. Манай хуучны барилгуудад бохироо татахын тулд 6-7 литр цэвэр ус ашигладаг. Тэгвэл 0,5 литр усаар бохироо татах тоног төхөөрөмжүүд гарсан байна.

Мөн орчин үеийн барилгуудад дотор агаарын чанарт онцгой анхаарч агааржуулалтын системийг илүү үр ашигтай, эрүүл мэндэд ээлтэй технологиор шинэчлэн нэвтрүүлэх чиг хандлага давамгайлж байна. Тухайлбал, гаднаас орж ирсэн агаарын энергийг сэргээх агааржуулалтын систем (HRV/ERV) нь доторх хуучин агаарыг гадагш гаргахдаа дулаан чийгшлийг буцаан авах замаар энергийн алдагдлыг багасгаж, агаарын чанарыг сайжруулдаг үр ашигтай технологиуд олон байсан.

Ухаалаг барилга болон ногоон барилгын уялдаатай болон ялгаатай ойлголт нь юу вэ? 

Ухаалаг барилга (Smart Building) болон ногоон барилга (Green Building) нь ялгаатай ойлголт боловч хоорондоо харилцан уялдаатай юм. 

Ногоон барилга бол барилгын амьдралын бүх мөчлөг буюу төлөвлөлт, зураг төсөл, барилга угсралт, ашиглалт, буулгалт хүртэлх хугацаанд байгаль орчинд үзүүлэх сөрөг нөлөөг хамгийн бага байлгах, хүний эрүүл мэнд, ая тухтай орчныг хангадаг. Үүнд эрчим хүч, усны хэмнэлт, байгальд ээлтэй материалын хэрэглээ, сэргээгдэх эрчим хүч, дотоод орчны чанар зэрэг үндсэн шалгуурууд багтана. Өөрөөр хэлбэл, ногоон барилга нь нөөцийг үр ашигтай ашиглах, урт хугацаанд үнэ цэнээ хадгалах цогц ойлголт юм.

Харин ухаалаг барилга нь мэдээлэл, харилцаа холбоо, автоматжуулалтын технологид тулгуурлан барилгын халаалт, хөргөлт, гэрэлтүүлэг, аюулгүй байдал гэх мэт системийг ухаалгаар удирдах шийдэл бөгөөд эдгээр системээс үүсэх өгөгдлийг цуглуулж, түүнд суурилан хэрэглээг оновчлилж, эрчим хүчний алдагдлыг бууруулах боломжийг бүрдүүлдэг.

Тиймээс ухаалаг барилга нь ногоон барилгын дотор агуулагдах нэг хэлбэр гэж хэлж болно. Жишээлбэл, BestGer шалгуурын эрчим хүч, дулааны хэмнэлт бүлэгт автоматжуулалт, гэрэлтүүлэгтэй холбоотой шалгуур үзүүлэлт багтсан. Эрчим хүчний хэмнэлтийг нэмэгдүүлэх автомат тохируулгатай халаалт, мэдрэгчтэй гэрэлтүүлэг зэрэг нь ногоон барилгын шалгуурыг хангахын зэрэгцээ ухаалаг технологийн шийдэл болдог.

“ISO нэвтрүүлнэ гэдэг нь тухайн бүтээгдэхүүнийг бус түүнийг үйлдвэрлэх процессыг сайжруулахад чиглэдэг”

Байгууллагууд ISO нэвтрүүлсэн гэдгээ давуу тал болгож, маркетинг хийдэг. Тэгэхээр ISO гэж юу вэ гэдгийг энгийнээр тайлбарлавал? 

ISO стандарт гэдэг нь Олон улсын стандартчиллын байгууллагаас (International Organization for Standardization) боловсруулсан, байгууллагын менежмент болон үйл ажиллагааны процессыг олон улсын жишигт нийцүүлэн удирдах, сайжруулахад чиглэсэн стандартууд юм. Эдгээр стандарт нь тодорхой нэг бүтээгдэхүүнд бус, харин байгууллагын удирдлага, төлөвлөлт, хэрэгжилт, хяналт, тасралтгүй сайжруулалтын бүх үйл явцад хэрэгждэгээрээ онцлогтой. 

Жишээ нь, хүнсний үйлдвэрлэлд ISO 9001 (Чанарын менежментийн тогтолцоо) болон ISO 22000 (Хүнсний аюулгүй байдлын менежментийн тогтолцоо) нэвтрүүлсэн байгууллагууд түүхий эдийн хүлээн авалтаас эхлээд үйлдвэрлэл, хадгалалт, түгээлт хүртэлх бүх үйл явцыг тогтмол хяналт, баримтжуулалттайгаар хэрэгжүүлдэг. Үүний үр дүнд бүтээгдэхүүн өнөөдөр үйлдвэрлэгдсэн эсэхээс үл хамааран, нэг сарын дараа ч адилхан амт, чанар, аюулгүй байдлын түвшнийг хадгалдаг.  

Барилгын материал, бусад үйлдвэрлэлд ч үүнтэй адил зарчим үйлчилнэ. Стандарт  нэвтрүүлж, байнгын сайжруулалтыг хангаж байдаг үйлдвэрүүдийн бүтээгдэхүүн жигд  чанартайгаар үйлдвэрлэгддэг.  

ISO стандартыг нэвтрүүлэхийн тулд хаанаас эхэлж, хэнд хандах ёстой вэ? 

Хамгийн түрүүнд тухайн байгууллагын удирдлага ямар стандарт нэвтрүүлэх хэрэгцээ шаардлагаа тодорхойлсон, удирдлагын түвшинд бүрэн дэмжиж ажиллах хүсэлтэй байх хэрэгтэй. ISO бол зөвхөн баримт бичиг биш менежментийн шийдвэр байдаг. Үүний дараа мэргэжлийн зөвлөх байгууллагад хандаж болно. Мэргэжлийн зөвлөх нь стандартын  шаардлагуудыг байгууллагын үйл ажиллагаанд нэвтрүүлэх, хэрэгжүүлэх, баримтжуулах, процессын сайжруулал хийхэд дэмжлэг үзүүлдэг бөгөөд зөвлөх үйлчилгээ авснаар өөрийн үйл ажиллагааны онцлогт тохируулах, зөв цэгээсээ эхлэх, цаг хугацаа алдахгүй байх боломжтой. 

Үүний дараа баталгаажуулалтын байгууллагад хандана. Баталгаажуулалтын  байгууллага нь стандартын шаардлагын нийцлийн үнэлгээ хийж, шаардлага хангасан тохиолдолд ISO гэрчилгээ олгодог. Монгол Улсад ISO стандартын зөвлөх үйлчилгээ үзүүлдэг болон гэрчилгээжүүлэлт хийдэг байгууллагууд олон байгаа. 

Тухайн компанид ISO стандартууд нь бодитой хэрэгжиж байгаа гэдгийг хэрэглэгчид яаж мэдэх вэ?

ISO нэвтрүүлсэн бол жил бүр аудит хийлгэх шаардлагатай. Өөрөөр хэлбэл стандартын хэрэгжилт нь нэг удаа хангаж орхих процесс биш, харин байнгын сайжруулалттай, тасралтгүй систем байдаг. Байгууллага үйл ажиллагаандаа гарч буй алдаа, доголдлыг байнга хянаж, холбогдох арга хэмжээ авч байнгын сайжруулалтыг хийж байх ёстой бөгөөд баталгаажуулалтын байгууллагаас жил бүр аудит хийн магадалж, сайжруулалтыг баталгаажуулж байдаг. Гэрчилгээ бүр  бүртгэлийн дугаартай бөгөөд уг дугаараар тухайн гэрчилгээ хүчин төгөлдөр эсэхийг шалгаж болдог. Хэрэв байнгын аудитад хамрагдаж, шаардлагыг хангаж байвал тухайн байгууллагын гэрчилгээ хүчинтэй хэвээр байна гэсэн үг.

Байгууллага дотоод нөү хау- аа алдах, мэдээлэл нь гадагшаа задардаг. Тэгэхээр энэ эрсдэлийг бууруулахын тулд мэдээллийн аюулгүй байдлын ISO 27001 нэвтрүүлэх шаардлагатай юу?  

Аль ч байгууллагад үүссэн цагаас нь эхлэн ажилтны мэдээлэл, үйл ажиллагааны дата, нөү-хау, гэрээ хэлцэл зэрэг олон төрлийн мэдээлэл бий болдог ба өдөр тутмын үйл ажиллагаанд мэдээллийг боловсруулж, ашиглаж, хадгалдаг. Эдгээр мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах буюу нууцлал, бүрэн бүтэн, бэлэн байдлыг хангахад ISO/IEC 27001 мэдээллийн аюулгүй байдлын менежментийн тогтолцоо тусалдаг.  

Энэхүү хэрэгцээ шаардлага үүсэх үндсэн гурван шалтгаан бий. Нэгдүгээрт, ихэнх байгууллага мэдээлэлдээ ямар бодит эрсдэл тулгарч байгааг бодитойгоор үнэлж чаддаггүй. 

Хоёрдугаарт, мэдээллийн төрөл, ангиллаа зөв тодорхойлдоггүй. Ямар мэдээллийг маш нууц, ямар мэдээллийг нууц гэх, ямар гэдгийг дотоод хэрэгцээний гэх, аль нь нийтэд ил тод нээлттэй байх мэдээлэл вэ гэдгээ тодорхойлж ангилаагүйгээс мэдээллийг ямар түвшинд хэрхэн, яаж хамгаалах нь тодорхойгүй болж, мэдээлэл алдагдах эрсдэл нэмэгддэг. 

Гуравдугаарт, байгууллагууд маш олон дотоод дүрэм, журам байдаг ч хоорондоо уялдаа муу, оновчгүй байдгаас болж, ажилтнууд болон мэдээллийн технологийн орчинд аюулгүй байдлыг хэрхэн хангах талаар нэгдсэн ойлголт, аргачлал дутмаг байдаг. Тиймээс үйл ажиллагааны чиглэл, онцлогоос хамаараад ямар систем, аргачлал сонгохоо шийдэх хэрэгтэй байдаг. 

“Одоог хүртэл суралцсаар л явна …”

Тархиа хэрхэн амраадаг вэ?

Миний хувьд тархиа амраах хамгийн сайн арга бол байгальтай ойр байх. Амралтын өдрүүдээр ууланд алхах дуртай.  Бараг тав орчим жил ууланд алхаж байна. Байгальд гарахаар оюун санаа тайвширч, хуримтлагдсан стресс маш сайн тайлагддаг. Хотын дуу чимээ, ажлын ачааллаас түр ч болов холдох нь тархийг “дахин асааж” өгдөг.

Мөн йогоор тогтмол хичээллэдэг. Ихэнхдээ компютерын ард сууж ажлаа хийдэг учраас биеийн хөдөлгөөнийг орхигдуулахгүй байхыг хичээдэг. “Хүн хөгширч биш, хөшиж үхдэг” гэдэг үг байдаг даа. Тиймээс аль болох хөдөлгөөнтэй, идэвхтэй байхыг өөртөө дадал болгосон. Ихэнхдээ өглөө эрт босоод йогоо хийнэ, заримдаа гэртээ нарны мөргөл хийдэг. Энэ нь зөвхөн бие махбод төдийгүй сэтгэл зүйг ч тайвшруулж, өдрийг эрч хүчтэй эхлүүлэхэд их тустай санагддаг. 

Өөр өөр  албан тушаалыг нэг цаг үед хашихад цагийн менежмент чухал уу? 

Би одоо мэдээллийн аюулгүй байдал, үйл ажиллагааны дотоод аудитораар ажиллаж байгаа. Энэ чиглэлээр олон жил ажилласан учраас ажил маань гарт орчихсон гэж хэлж болно. Тиймээс богино хугацаанд ажлаа амжуулчихдаг. Үүнийхээ хажуугаар Ногоон барилгын хүрээлэнгийн ажлаа амжуулдаг. 

Цагаа зөв зохион байгуулахын тулд долоо хоногийн төлөвлөгөө гаргаж, календарь давхар хөтөлдөг. Энэ нь ажлуудаа давхардуулахгүй, аль нэгийг нь  орхигдуулахгүй байхад тусалдаг. 

Өөрийгөө хэрхэн хөгжүүлж байна вэ?

Би одоог хүртэл тасралтгүй суралцсаар л явж байна. Одоогоор Америкийн LEED-ийн шалгалт өгөхөөр бэлтгэж байгаа. Ногоон барилгын чиглэлд илүү суралцаж байна. Ер нь суралцах маш их дуртай, өөрийгөө аль болох завгүй байлгаж, шинэ зүйл сурч хөгжихийг хичээдэг.

Цаашдаа LEED-ийн аудитор болох, үүнээс гадна мэдээллийн аюулгүй байдлын чиглэлээр CISA-ийн шалгалтад орохоор бэлтгэж байгаа. Аудитын ёс зүй, зарчим, арга зүйг илүү гүнзгий түвшинд эзэмшихийг зорьж байна.

Бидний урилгыг хүлээн авч, ногоон барилгын талаар санал бодлоо хуваалцсанд баярлалаа. Таны цаашдын ажил хөдөлмөрт өндөр амжилт хүсье! 

Барилга МН сэтгүүлийн 188 дахь дугаараас ...