“Монголын Алт” (МАК) ХХК Төв аймгийн Сэргэлэн болон Дорноговь аймгийн Даланжаргалан суманд Аж үйлдвэрийн цогцолбор байгуулахаар ажиллаж байна. Бид энэ удаад “МАК Сэргэлэн” аж үйлдвэрийн цогцолборт зочилсон юм. Энд барилгын материалын 7 үйлдвэрийг нэгтгэсэн цогцолбор байгуулагдах бөгөөд одоогоор 3 үйлдвэр бүрэн хүчин чадлаараа ажиллаж байгаа юм. Ирэх 2026 онд “МАК Сэргэлэн” аж үйлдвэрийн цогцолборын дөрөв дэх үйлдвэр болох “Хуванцрын үйлдвэр” ашиглалтад орох юм байна. Энэ талаар МАК компанийн “МАК Евро Виндоор болон Венти” үйлдвэрийн дарга, Аж үйлдвэрийн цогцолборын төслийн менежер Д. Ганбаттай ярилцлаа. 

Та юун түрүүнд уншигчдад маань аж үйлдвэрийн цогцолбор гэх нэр томьёог энгийнээр тайлбарлаж өгөөч?

Олон төрлийн үйлдвэрлэлийг нэг дор төвлөрүүлж, тэдгээрийг түүхий эд, эрчим хүч, дэд бүтэц болон логистикийн уялдаа холбоог нэгтгэх байдлаар зохион байгуулсан үйлдвэрлэлийн интеграци бүхий бүсийг “Аж үйлдвэрийн цогцолбор” гэж тодорхойлдог.Энэхүү бүтэц нь үйлдвэрлэлийн үр ашгийг нэмэгдүүлэх, үйл ажиллагааны зардлыг оновчтой бууруулах, нийлүүлэлтийн сүлжээний найдвартай байдлыг хангахын зэрэгцээ дотоодын үйлдвэрлэлийн өсөлт, өрсөлдөх чадварыг бэхжүүлэх стратегийн үндсэн зорилготой юм. 

Тэгвэл "МАК Сэргэлэн" аж үйлдвэрийн цогцолбор ямар, ямар үйлдвэрээс бүрдэж байгаа вэ? 

МАК компани нь Төв аймгийн Сэргэлэн  суманд Аж үйлдвэрийн цогцолбор буюу барилгын материалын үйлдвэрийн цогцолборыг  кластер хэлбэрээр хөгжүүлж байна. “МАК Сэргэлэн” аж үйлдвэрийн цогцолборт одоогоор "МАК Евро блок", "МАК Евро Виндоор", "МАК Евро Венти" үйлдвэрүүд бүрэн хүчин чадлаараа тогтвортой ажиллаж байна. Цаашид эдгээр үйлдвэрүүддээ түшиглэн хуванцар бүтээгдэхүүний үйлдвэр, бетон хийцийн болон ган бүтээцийн үйлдвэр байгуулахаар төлөвлөөд байна. 

Цогцолборын бүтээн байгуулалтын хүрээнд бид өөрийн үйлдвэрүүдийг тасалдалгүй эрчим хүчээр хангахын тулд өнгөрсөн жил 110 кВ-ын дэд станц ашиглалтад оруулсан. Мөн 10 МВт цагийн батарейтай, 5 МВт-ын хүчин чадалтай нарны цахилгаан станц байгуулж, улсын комисст хүлээлгэн өгөхөөр ажиллаж байна. Ингэснээр Аж үйлдвэрийн цогцолбор маань нарны станцынхаа үйлдвэрлэсэн сэргээгдэх эрчим хүчээр бие даан ажиллах боломжтой болж байгаа юм. 

Хэчнээн га талбайд аж үйлдвэрийн цогцолборын бүтээн байгуулалт хийж байгаа вэ?

“МАК Сэргэлэн” аж үйлдвэрийн цогцолборын төсөл нийтдээ 50 га талбайд хэрэгжиж байгаа. Энэхүү талбай нь барилгын материалын үйлдвэр, түүхий эдийн агуулах, бэлэн бүтээгдэхүүний агуулах, туслах байгууламжуудыг багтаасан цогц бүтээн байгуулалт болж байгаа. Энэ бүс нь урд талдаа авто зам, хойд талаараа төмөр замтай учраас оноогдсон бүс нутагт багтаан хөгжүүлэх шаардлагатай болсон.

Хуванцар бүтээгдэхүүний үйлдвэрийн талаар тодруулмаар байна. Ямар ямар бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх вэ? 

Энэ үйлдвэр маань дөрвөн төрлийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэнэ. Эхнийх нь хуванцар цонх, хаалганы профиль байна. Бид хуванцрын үйлдвэрийн тоног төхөөрөмжөө Австри улсаас оруулж ирж байгаа. Дэлхийд тэргүүлэх Европ стандартын тоног төхөөрөмж, арга туршлагыг ашигласнаар Монголын эрс тэс уур амьсгалд тохирсон, хүний эрүүл мэндэд сөрөг нөлөөгүй HDPE технологийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэн зах зээлд нийлүүлэх боломж бүрдэнэ. Хоёрдугаарт, PPR буюу гадна дулааны шугам хоолой болон бусад төрлийн хуванцар хоолойнууд, гуравдугаарт цементийн 50 кг-ын шуудай, баяжмал тээвэрлэх “жамбо” уут үйлдвэрлэх төлөвлөгөөтэй байна. 

Мөн цемент болон блок ачихад ашиглах хуванцар поддон үйлдвэрлэн дотоод хэрэгцээндээ ашиглаж байна. Модон поддон эдэлгээ муутай, хог хаягдал их гардгаас гадна байгаль орчинд сөрөг нөлөөтэй тул хэрэглээнээс халах нь зүйтэй. Харин манай үйлдвэрлэж буй ЭКО хуванцар поддоны тухайд эдэлгээ удаанаас гадна, дахин боловсруулж ашиглах бүрэн боломжтой шүү дээ. 

Та хуванцрын үйлдвэрийн хүчин чадлын талаар мэдээлэл өгөөч?

Ирэх онд шинээр ашиглалтад орох хуванцрын үйлдвэр нь жилдээ 3 мянган тонн хаалга, цонхны профиль болон 34 мянган тонн буюу уртаар нь тооцвол 47 мянган километр үргэлжлэх PPR хуванцар хоолой үйлдвэрлэх хүчин чадалтай. 

Үүнээс гадна шуудайн үйлдвэр нь жилийн хүчин чадлаар 38 сая ширхэг стандарт шуудай, 300 мянган ширхэг жамбо уут үйлдвэрлэх боломжтой бөгөөд эдгээр бүтээгдэхүүн нь уул уурхай, барилга, үйлдвэрлэлийн олон салбарт шаардлагатай үндсэн материалуудыг дотооддоо үйлдвэрлэх боломжийг бий болгож байгаа юм. 

Шуудайг хуванцраар хийдэг үү, манай улс шуудайгаа импортоор авдаг уу? 

Шуудайг үйлдвэрлэхийн тулд хуванцрыг хайлуулаад нарийн утаслаг болгон нэхдэг. Хуванцрын үйлдвэр маань ашиглалтад орсноор дотоодын шуудайн хэрэгцээг 100% хангах боломжтой учраас импортын бүтээгдэхүүн ашиглах шаардлагагүй болно. 

Хуванцраар хийж болох бусад төрлийн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх үү? 

Хуванцрыг халуун аргаар боловсруулж, хэвэнд шахах технологиор эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. Хэдийгээр бүх төрлийн хуванцрын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх боломжтой ч, бүтээгдэхүүний төрөл бүрд тусгай машин, хэв шаардагддаг онцлогтой. Өөрөөр хэлбэл, хэв солих бүрд тохируулга хийх шаардлага үүсэх учраас бүх төрлийн бүтээгдэхүүнийг нэгэн зэрэг үйлдвэрлэх боломжгүй. Тиймээс бид дээр дурдсан дөрвөн төрлийн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэн зах зээлд нийлүүлнэ.

Түүхий эдээ хаанаас авах вэ? Хуванцар хог хаягдлыг дахин боловсруулж ашиглах уу?

Манай улсад нефть-химийн үйлдвэр хөгжөөгүй байгаа учраас хуванцрын анхан шатны түүхий эдийг зайлшгүй гаднаас авна. Энэ чиглэлд судалгаа хийгдэж байгаа боловч одоогоор дотооддоо бүрэн орлуулах боломжтой түүхий эд хараахан бий болоогүй байна. 

Мөн хаягдал хуванцрыг хаалга, цонхны үйлдвэрлэлд шууд ашиглах боломж хязгаарлагдмал байдаг. Учир нь эдгээр бүтээгдэхүүн нь хүний амьдрах орчинд тогтвортой байрших тул эрүүл ахуй, аюулгүй ажиллагааны өндөр шаардлага хангасан, найрлага нь баталгаатай, стандартын дагуу үйлдвэрлэсэн анхны түүхий эдээр хийгдэх ёстой. Тиймээс дахин боловсруулсан хуванцрыг уг ангиллын бүтээгдэхүүнд ашиглах нь чанарын болон эрүүл мэндийн эрсдэл дагуулдаг гэж үздэг.

Хуванцрын үйлдвэр хэзээ ашиглалтад орох вэ? 

“МАК Сэргэлэн” Аж үйлдвэрийн цогцолбор дахь Хуванцрын үйлдвэр 2026 оны 6 сард ашиглалтад орох төлөвлөгөөтэй байгаа. Харин шуудай үйлдвэрлэх хэсгийг ирэх оны барилгын салбарын идэвхжил эхлэхээс өмнө ашиглалтад оруулж, 1 сая шуудайг “МАК Цемент” үйлдвэрт нийлүүлэхээр төлөвлөж байна. 

“МАК Сэргэлэн” аж үйлдвэрийн цогцолбор дахь үйлдвэрүүд ямар хүчин чадлаар ажиллаж, дотоодын зах зээлийн хэдэн хувийг хангаж байгаа вэ? 

“МАК Евро Виндоор” хаалга, цонхны үйлдвэр нь жилд 30 мянган м² хуванцар болон хөнгөн цагаан рам,  60 мянган м² шил үйлдвэрлэх хүчин чадалтай. Харин “МАК Евро Венти” агааржуулалтын хоолойн үйлдвэр маань жилд 100 мянган м² бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. Модон бүтээгдэхүүний хэсэг нь жилд 6 мянган м²  бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх боломжтой байна. 

Эдгээр бүтээгдэхүүний хувьд зах зээлд эзлэх хувь харьцангуй бага байгаа ч, цаашид энэ хувийг нэмэгдүүлэх бүрэн боломжтой. Үүний тулд үйлдвэрүүдээ кластер хэлбэрээр хөгжүүлж, түүхий эдийн тодорхой хэсгийг дотооддоо үйлдвэрлэх замаар бүтээгдэхүүний өртгийг бууруулж, улмаар өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэх стратеги баримталж байна. 

Харин “МАК Евро Блок” үйлдвэр жилд 360 мянган м³ бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх хүчин чадалтай. Одоогийн байдлаар дотоодын зах зээлийн 60 орчим хувийг хангаж байна. Цементийн үйлдвэр ч мөн энэ хэмжээнд зах зээлээ хангаж байгаа.

Ногоон барилгын материал үйлдвэрлэх, тогтвортой хөгжлийн чиглэлд хэрхэн ажиллаж байна вэ?

Манай аж үйлдвэрийн цогцолбор нь ногоон технологи, эрчим хүчний хэмнэлтэд онцгой анхаарч ажиллаж байна. Үүний нэг том жишээ нь нарны цахилгаан станц байгуулсан явдал юм. 

Өвөл эрчим хүчний хүрэлцээ муу үед томоохон үйлдвэрүүдийн тогийг тасалчихдаг тохиолдол цөөнгүй. Тог тасарсан үед  халуун технологитой үйлдвэрүүд зогсвол түүхий эд нь зарцаж их хэмжээний гологдол үүсдэг. Мөн хөрсөн зуухаа дахин халаахын тулд 24 цаг зарцуулдаг учраас тэр хэмжээгээр зардал өсөж, үйлдвэрлэл буурдаг. Сэргээгдэх эрчим хүч ашигласнаар эдгээр эрсдэлийг бууруулж, үйлдвэрлэлийг тасралтгүй явуулах боломж бүрдэж байгаа юм. Энэ нь өөрөө эрчим хүчийг хэмнэх, хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах чухал алхам шүү дээ. Цементийн үйлдвэр маань ч сэргээгдэх эрчим хүчээр хэрэглээгээ бие даан хангах төлөвлөгөөтэй ажиллаж байна. 

Мөн МАК компани бүх үйлдвэртээ хамгийн сүүлийн үеийн дэвшилтэт, бүрэн автомат, эрчим хүчний хэмнэлттэй тоног төхөөрөмжүүдийг нэвтрүүлж ирсэн. Түүнчлэн хог хаягдлыг багасгаж дахин ашиглах тал дээр анхаарч ажилладаг. Жишээ нь, “МАК Евро Блок” үйлдвэр саарал усаа 100% дахин ашигладаг. “МАК Цемент” үйлдвэр байгаль орчинд ээлтэй хуурай аргаар бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг гэх мэтчилэн үйлдвэр тус бүр байгальд ээлтэй технологитой. Шинээр ашиглалтад орох хуванцрын үйлдвэр л гэхэд хаягдал, гологдол, ашигласан бүтээгдэхүүнээ хайлуулаад дахин үйлдвэрлэх боломжийг бүрдүүлж байгаа. Түүнчлэн эрүүл ахуй, техникийн олон улсын стандартыг хангах HDPE хоолой үйлдвэрлэнэ гэдгээрээ давуу талтай юм. 

Нэвтрүүлсэн шинэ технологиудын талаар дурдвал?

Аль болох хүний оролцоог багасгаж, үйлдвэрлэлийн үр ашгийг нэмэгдүүлэхийн тулд бүрэн автомат үйлдвэрүүд байгуулж байна. Жишээ нь, шуудай үйлдвэрлэх процесс бүрэн автомат байх ба утас тасрах гэх мэт гар ажиллагаа хэрэгтэй үед л хүний оролцоо шаардана.

Үйлдвэрлэж буй бүх барилгын материалаа Монгол орны эрс тэс уур амьсгалд тохируулж, халуун болон хүйтэнд тэсвэртэй, чанартай үйлдвэрлэх нэмэлт орцыг ашиглаж байгаа нь өөрөө технологийн хувьд дэвшилттэй шийдэл юм. Сүүлд бид модон хаалга үйлдвэрлэлийн хэсэг дэх будгийн цехийг бүрэн автомат болгосон. Мөн ганжуулсан буюу хатаасан шил үйлдвэрлэх цехийг ашиглалтад оруулснаар импортоор ганжуулсан шил авах шаардлагагүй болоод байна. Үүнээс гадна, матагч төхөөрөмжтэй болсноор саран хэлбэртэй буюу хүнхэр шил, цонх үйлдвэрлэх боломжтой болсон гэх мэт олон дэвшилтэт шийдэл бий. 

МАК компани нийт хэчнээн ажлын байр бий болгоод байна вэ?

МАК компанийн тухайд одоогийн байдлаар 4500 гаруй тогтвортой ажлын байр бий болгоод байна. Үүнээс 1500 гаруй нь барилгын материал үйлдвэрлэлийн салбарт ажиллаж байгаа. Бид цаашид хүний нөөцийн хомсдолыг даван туулах, ажилтнуудынхаа амьдрах орчин нөхцөлийг сайжруулан тогтвортой ажиллах боломж бүрдүүлэх үүднээс суурьшлын бүс байгуулахаар төлөвлөөд байна. Тодруулбал, Төв аймгийн Сэргэлэн суманд 50 га талбайд ажилтнуудын шинэ суурьшлын бүс байгуулна. Энэ бүс нь зөвхөн орон сууц бус сургууль, цэцэрлэг, эмнэлэг, спорт цогцолбор зэргийг багтаасан иж бүрэн бүтээн байгуулалт болох юм. 

Тээвэр логистикоо хэрхэн шийдвэрлэсэн бэ? 

Аж үйлдвэрийн цогцолбор маань төмөр зам, дэд бүтэц, эрчим хүч, усан хангамж, авто замын ойролцоо байрладгаараа давуу талтай. Үйлдвэрлэл өргөжиж байгаатай холбоотойгоор аж үйлдвэрийн цогцолборыг төв замтай холбосон 2.5 км төмөр зам барьж улсын комисст хүлээлгэн өгсөн байгаа. Мөн МАК компанийн үйлдвэрлэж буй барилгын материалын бүтээгдэхүүнүүдийг чанар, стандартын зөрүүгүй, үнийн нэмэгдэлгүйгээр хэрэглэгчдэд хүргэхийн тулд Улаанбаатар хотын зүүн, баруун, төв гэсэн гурван бүсэд борлуулалтын төв ажиллуулж байна. Орон нутгийн хэрэглэгчдэдээ ч ойртох үүднээс Дархан хот болон Өмнөговь аймгийн Цогтцэций суманд борлуулалтын төвүүд маань тогтвортой ажиллаж байна. Эдгээр борлуулалтын төвүүд маань бүгд төмөр замтай холбогдсон нь хамгийн том давуу тал юм. 

Монгол Улсын импортын хараат байдлыг бууруулж, эх орондоо аж үйлдвэрийн салбарыг хөгжүүлэх нь бидний хамгийн гол зорилго юм. Үүний тулд МАК компани олон улсын чанар, стандартыг бүрэн хангасан орчин үеийн дэвшилтэт техник технологи, арга туршлагыг эх орондоо нутагшуулан тасралтгүй сайжруулсаар байх болно.