Намайг Мягмаржавын Мэндбаяр гэдэг. Би барилгын салбарт 16 дахь жилдээ ажиллаж байгаа, цамхагт кранист мэргэжилтэй нэгэн. Өнгөрсөн хугацаанд Улаанбаатар хотынхоо өнгө төрхийг тодорхойлж буй олон сайхан хийцлэлтэй, өндөр архитектурын барилгуудад өөрийн гараар, сэтгэл зүрхээр оролцсоор барилцсаар, бүтээлцсээр ирсэн. Миний ажил мэргэжил зөвхөн кран жолоодох бус, тухайн төслийн аюулгүй байдал, бүтээмж, инженерчлэлд шууд нөлөөтэй хариуцлагатай ажил. Би энэ мэргэжилдээ үнэхээр дуртай, хайртай…

Миний бага нас Төв аймгийн Жаргалан суманд өнгөрсөн. Тэндээ Ерөнхий боловсролын сургуулиа дүүргээд, цэргийн албанд татагдсан. Цэргээс халагдаад хот орж ажил хийхээр шийдэж байж. Нас бага, туршлагагүй хүн барилгын салбарт орсон нь өдгөө миний амьдралын хамгийн зөв шийдвэр байсан. Эхэндээ мэргэжилгүй хүн яах вэ туслах л хийнэ шүү дээ. Барилгын салбарын бүх чиглэлийн туслахыг хийж үзсэн хүн шүү дээ, нээрээ. Шаварчны туслах, ХАБЭА туслах, өрлөгчний туслах, дотор заслын туслах гээд… Ямар ч ажлыг гололгүй, хийж чадах бүхнээ хийж явсаар кранистаар мэргэшин, өнөөдөр энэ мэргэжлээрээ өөрийн байр суурийг олсон, мөн салбартаа эрэлттэй мэргэжилтэн болж чадсандаа баяртай явдаг, бас өөрөөрөө бахархдаг шүү. Ер нь хүнд итгэл, үнэмшил, сэтгэл зүтгэл байвал шат ахиад мэргэшээд явж болдог юм байна.. 

 Миний аавыг З.Мягмарсүрэн гэдэг. Барилгын инженер, мэргэжлийн сантехникч хүн байсан. “Эко Констракшн” компанид насаараа ажилласан, барилгын салбарт амьдрал, залуу халуун насаа зориулсан хүн байсан. Миний хувьд аавыгаа дагаж барилгын талбайд “өнждөг” хүү нь байлаа. Өсвөр насандаа зуны амралтаар барилгын талбайд туслах ажил хийнэ, өдөрт арван мянган төгрөгийн хөлс авдаг, түүндээ урамшиж баярладаг байлаа. Юугаа ч мэдэхгүй аавыгаа дагаж гүйдэг үеэ одоо эргээд харахад аавынхаа ажил, амьдралын туршлага, мэргэжлийнх нь үнэ цэнийг харж, дуурайж, өвлөж байсан юм байна даа гэж бодогддог. Тэр үед аав минь хүүгээ дэргэдээ байлгаж, ажилд сургаж, хүмүүжилд нь хувь нэмэр оруулж байсныг сүүлд л мэддэг хорвоогийн жамаар хэзээ хойно ухаарсан.

Анхандаа аавтайгаа адилхан сантехникч мэргэжилтэй болно гэж боддог байсан ч би кранист болчихсон. Гэсэн ч би аавынхаа ажилласан тэр л салбарт хөдөлмөрлөж яваадаа гэж бодож жоохон уужирдаг. Одоо миний ажил зөвхөн “ажил” биш, миний амьдралын салшгүй нэгэн хэсэг болсон. Яг л аав шигээ… барилгын салбарын мэргэжилтэн болж.

ТЭР БОЛ БАХАРХАЛ

Багадаа техник, машин механизмд хорхойтой хүүхэд байлаа. Хөдөлдөг бүх зүйлийг сонирхож, задалж угсарч үздэг, тийм л хүүхэд байсан. Тэр сонирхол маань том болох тусам мэргэжлээ сонгоход илүүтэй их нөлөөлсөн байх, нэг л мэдэхэд барилгын талбайн өндөр цамхаг руу хараад “энэ дээр нэг удаа ч болтугай гарч үзэх юмсан” гэж мөрөөддөг болсон байв. Кранист болно гэдэг бол миний хувьд зүгээр нэг сонголт биш. Энэ бол өөрийгөө олж таньсан, сэтгэл зүрхээ сонссон шийдвэр байсан юм. 

Мөрөөдлөө даган, мэргэжлийн сургалтад хамрагдаж, анхны краны бүхээгт орж суугаад доош харахад айх, гайхах, доголох мэдрэмжүүд зэрэгцэж байсан. Бууж ирээд “юу хийчхэв дээ” гэж бодол орж ирснээ нуугаад яах вэ. Шантарсан хэрэг биш шүү, харин өөрийн сонгосон мэргэжлээсээ сүрдсэн тэр мэдрэмж надад хамгийн чухал хичээлийг заасан. Тэр юу вэ гэвэл ХАРИУЦЛАГА.  

Дараагийн өдрөөс би өөртөө  “Энэ бол миний сонгосон зам учир эцсийг нь үзье.” гэж хэлж зоригжуулсан. Шийдвэр маань зөв байсан. Анхны ачаа авах мөч ирэхэд гар хөл чичрээд л, сандраад, зүрх огшиж нэг өөр мэдрэгдэж байсан. Яг тэр үед багш гэдэг хүний үг тархинд зураад л ороод ирдэг юм билээ. “Нягт нямбай бай. Анхаарлаа бүрэн төвлөрүүл. Жижиг зүйл гэж хэзээ ч бүү хайнга хий” гэдгийг аминчлан захидаг байсан даа багш маань. Би үнэхээр азтай хүн, багшийнхаа цорын ганц “гарын шавь” нь. мэргэжлийнхээ анхны алхмуудаа хийхэд минь тусалсан хүн бол миний багш Цогоо. Цогоо гэдэг Монгол нэр нь. Орос цустай хүн. Багш маань барилгын салбарт 47 жилийн турш зөвхөн кранистаар ажилласан ахмад барилгачин хүн байсан. Оросын Красноярск хотод кранистаар мэргэшиж, тэндээ ажиллаж байгаад ээжийнхээ төрсөн улс болох Монголд ирж, кранистаар насаараа ажилласан. Тэнгэрт хамгийн ойр, хамгийн хариуцлагатай ажлыг чадварлагаар, хариуцлагатай нэр төртэйгөөр хийж явсаар тэнгэртээ дэвшсэн. Өнөөдрийн кранист Мэндээгийн ард миний багш л байсан. Багш маань миний мэргэжлийн БАХАРХАЛ.

Хоёр дахь удаад айдас жаахан багассан. Гурав дахь удаагаас бүх зүйл илүү танил санагдаж, тэвдэж сандарч байсан мэдрэмжүүд бага багаар хэвийн болж байсан. Кран жолоодно гэдэг зөвхөн техник ажил биш юм байна, харин сэтгэлзүйн өндөр бэлтгэл, мэдрэмжийн тэнцвэр юм байна гэдгийг ойлгосон. 

КРАН ГЭДЭГ БОЛ 

Краны бүхээгээс, хотыг дээрээс тольдон харах тэр мэдрэмж бол онцгой. Нар мандах, жаргах, хотын хөдөлгөөн, дуу чимээ, хүмүүсийн урсгал гээд ертөнцийн түмэн аялгуу, мянган авиаг өөрийн ажлын байрнаас харж мэдэрч суудаг хүнийг азтай гэхээс өөр юу гэх вэ. Би тэр хүмүүсийн нэг нь.

Аавын минь хэлдгээр барилгын салбар бол хариуцлагын талбар. Тэр дундаа кранистын ажил гэдэг бол хамгийн итгэл шаардсан, хамгийн өндөр хариуцлагатай мэргэжил байсан. Краныг угсрахаас эхлээд буулгах хүртэл нэг ч мөч санаа амарч болохгүй. Доорх бүх хөдөлгөөн, хүмүүсийн амьдрал кранистын гарт байдаг болохоор л ингэж хэлж байгаа юм. Энэ ажил зуун хувь мэдрэмж дээр тулгуурладаг. Гар, нүд, чих, тэр ч байтугай гарын хурууны өндөг хүртэл зэрэг ажилладаг. 360 градус эргэдэг крантай ажиллахад орчны баримжаа, тооцоо маш чухал. Би өөрийн мэргэжлээ Ерөнхий мэс заслын эмчтэй зүйрлэж болохоор санагддаг. Магадгүй хэтрүүлэг байж болох ч, өөрийгөө тэгж итгүүлж байж л хүнд хэцүү, өндөр хариуцлага шаардсан өдрүүдийг давдаг.

Кран гэдэг бол техник, технологийн нэг оргил. Өөр өөрийн зориулалт, хүчин чадалтай олон төрөл бий. Миний хувьд зөвхөн цамхагт кран биш, авто кран, гүүрэн кран, ямаа кран гээд бүх төрлийг барьдаг. Анхи намайг кранистаар ажиллаж эхлэхэд Орос кран элбэг байлаа. Харин өнөөдөр Орос кранууд бараг ашиглалтаас гарсан. Орос кран 5–7 давхар л хүртэл ачаа өргөдөг байсан. Харин орчин үеийн хятад кранууд илүү дэвшилтэт, 25–30 хүртэл давхрыг төвөггүй туулдаг болсон. Троссыг нь уртасгаад, эв дүйгээ олоод ажиллаад л байна. 

Анх өглөө 8-аас орой 8 хүртэл, өдөрт 12 цаг ажилладаг байсан. Одоо харин хөдөлмөрийн хууль, аюулгүй ажиллагаа зэргээс шалтгаалаад 8 цагаар ажилладаг болсон нь үнэхээр сайшаалтай. Манай улс чинь жилийн дөрвөн улиралтай, хүйтний улиралд ажиллах боломжгүй учраас цаг агаар, улирлын байдал зэргээс хамаараад заримдаа шахаж амжуулах гэж илүү цагаар ажиллах үе бий. Дулааны хэдхэн сард л кранаа ажиллуулж ажил амжуулах шаардлагатай болдог.

Кранчингийн ажил бол тусгаарлагдмал орчинд ганцаараа ажилладаг онцлогтой. Бүхээг дотроо ганц л хүний зайтай. Тэр бүхээгт өдрийн 8 цаг өөрөө өөртэйгөө л хамт байна шүү дээ. Ийм орчинд ганцаараа олон цаг ажиллах болохоор сэтгэл зүй, биеийн эрүүл мэнд хамгийн чухал хүчин зүйл болох нь тодорхой. Ажил эхлэхээс өмнө биеийн байдал, даралтаа шалгах, салхины хурд, цаг агаарыг тооцоолох гээд бүх зүйлд бэлэн байх ёстой. Техникч, сэтгэлзүйч, аюулгүй ажиллагаа, хариуцлага энэ бүгдийг зэрэг хослуулж байж мэргэжилдээ эзэн болж чадна. Ер нь амьдралд янз бүрийн зүйл тохиолддог шүү дээ. Гэр бүлд асуудал гарсан ч ажилдаа очоод кранаа ажиллуулна. Ажил явах хэрэгтэй. Би ч бас амьдрах хэрэгтэй.

Сонин байж магадгүй. Хөгжилтэй явдлаасаа хуваалцъя: Нэг удаа амралтын өдөр байсныг мэдээгүй, өглөөнийхөө хуваарийн дагуу краныхаа бүхээгт гараад л суулаа. Талбай нам гүм, станц ч таг чиг. Станцаараа байна уу? Байна уу? Гээд л байдаг. Хэн ч  хариулдаггүй. Цаг гаран хүлээгээд буутал харуул: 

-    юм аа мартаа юу? өнөөдөр  “Амралтын өдөр шүү дээ” гэж байна.

-    Өнөөдөр ажиллахгүй байсан уу?

-    Тиймээ. Бүгд амарна. 

-  Аан тийм байж гээд инээгээд өнгөрсөн. Краны бүхээгт ганцаараа ажилладаг хүнд ийм зүйл бас тохиолдоно оо. 

Ер нь бүхээгтээ өөрт яавал таатай байна түүгээрээ л орчноо тохижуулчихдаг. Кофе, цай, зарим нь зурагтай хуанли хүртэл тавьчихна. Кранистын хувьд Кран гэдэг бол яг л хоёрдох гэр нь шүү дээ. 

“ХАБЭА” нэр төдий биш, амь насыг хамгаалдаг бодит тогтолцоо байх ёстой

Барилгын салбарт Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл ахуйн (ХАБЭА) тогтолцоо алдагдаж, тэр нь бүр хэвийн үзэгдэл мэт хүлээн зөвшөөрөгддөг болсон нь гашуун үнэн болоод байна. Хэн ч ярихгүй, хэн ч гайхахаа больсон. Гэхдээ энэ бол хүний амь нас авч оддог, системийн гажуудалтай холбоотой том асуудал юм.

Өмнө намайг дөнгөж барилгын салбарт ажиллаж эхэлж байхад, ажил эхлэхийн өмнө заавал ХАБЭА сургалт авч, заавар зөвлөмжийг сонсдог байлаа. Харин өнөөдөр энэ нь ердөө нэг гарын үсэг зурдаг, нэр төдий процесс болж хувирчээ. Зарим газар бүр ХАБЭА гэж юу байдгийг ч мэдэхгүй хүмүүс барилгын талбайд ажиллаж байна. Энэ бол ажил олгогчийн зүгээс хүний амь нас, эрүүл мэндийн асуудалд хайнга хандсан, ноцтой хариуцлагагүй байдал юм.

Энэ тухай би гаднаас сонссон зүйлээ яриагүй. Би өөрөө өдөр бүр кран дээр ажилладаг, яг тогоонд нь чанагдаж яваа хүний хувьд итгэлтэй хэлж чадаж байгаа юм. Жишээ нь, өнөөдөр би нэг газар очоод хэдэн ачаа өргөөд ирлээ. Хэн ч надад зааварчилгаа өгөөгүй. Зүгээр нэг цаасан дээр гарын үсэг зурсан, тэгээд л болоо. Гэтэл энэ ажил бол зүгээр нэг хүн хийчихдэг энгийн ажил биш. Эрсдэл өндөртэй, хариуцлага хамгийн их шаарддаг мэргэжил гэдгийг дахин дахин хэлмээр байна.

Кран унасан тухай мэдээ сүүлийн жилүүдэд цөөн хэд гарсан, энэ тухай сонсож байсан байх. Энэ бол зүгээр нэг азгүй тохиолдол биш байхгүй юу. ХАБЭА хэрэгжихээ больсны бодит үр дагавар. Миний л адил кранчин залуу өдөр хамт хоол идчихээд  “орой уулзъя” гэж хэлээд ажлын талбар ртуугаа явсан. Гэтэл тэр орой бид уулзаагүй. Кран унасан. Тэр хэзээ ч гэртээ харьж чадахааргүй болсон. Үнэхээр харамсалтай. 

Ийм эрсдэлтэй талбарт ажиллаж байгаа бол бүх зүйл стандартын дагуу байх ёстой гэдгийг хаа хаанаа яс махандаа тултал бодож байх хэрэгтэй. Өнөөдөр байгаа бодит үнэнийг яривал 10 давхар хүртэл ганц ч бэхэлгээ хийлгүй ажиллаж буй кранууд байна. Уг нь хоёр давхар тутамд нэг бэхэлгээ хийх дүрэмтэй. Мөн 700 кг даацтай кранд 3 тонн ачаа зүүж татаж байгаа нь ч түгээмэл үзэгдэл. Кранчин хүний нүдээр жин таамаглах боломжгүй. Мэдсэн ч хэлэх эрхгүй. Хэллээ гэхэд “чадахгүй бол дараагийн хүн нь байгаа” шүү гэдэг үгийг сонсдог.

Миний хувьд олон жилийн дадлага туршлага, мэдрэмжээрээ ачааны жинг таамаглаж чадна. Ахмад кранчид ч тийм байсан. 100–150 кг-ын зөрүүг андахгүй мэддэг. 

Бас өнөөдөр бид кранаа хугацаа дууссан ч будчихдаг, тордоод дахин ашигладаг болсон. “Энэ барилгыг л барьчихвал болоо” гэдэг сэтгэлгээ байсаар байна. Будаг нь гялалзсан крануудыг харахад “вьетнам завсар” гэж нэрлэгддэг шиг эд ангийг нь будчихсан байдаг байхгүй юу. Тросс бага зэрэг шалбарсан ч “жижиг юм” гээд тоохгүй. Гэтэл тэр жижиг нь алтан амь авч оддог гэдгийг хэн ч хүлээн зөвшөөрдөггүй. Стандартыг баримтлах ёстой хүмүүс нь чимээгүй. Энэ бол миний сэтгэл дундуур явдаг гол шалтгаан.

Гэхдээ бүх компаниудыг ийм байдалтай байдаг гээгүй шүү. Сайн жишээ байдаг. ХАБЭА-г сайтар мөрддөг компани олон бий. Гэхдээ тэр сайн жишээгээрээ мууг халхалж болохгүй биз дээ. Ил гаргаж ярьж байж л өөрчлөлт авчирна. Нуугаад, чимээгүй өнгөрвөл энэ гажуудал үргэлжилсээр л байна. Ганцаараа хэлээд өөрчлөгдөхгүйг би ойлгосон. Тиймээс бүгд хамтдаа дуугарч байж, бүх түвшинд өөрчлөлт хийж чадна, тийм үү. 

ХАБЭА бол зүгээр нэг зааварчилгаа биш. Энэ бол амь нас.ХАБЭА бол хайртай хүмүүстээ эрүүл саруул очих баталгаа.ХАБЭА бол ажлаа хадгалах гэж чимээгүй өнгөрөөдөг зүйл биш юм шүү гэдгийг онцлон хэлмээр байна.

СЭТГЭЛ САНААГААР НЭГ БАЙЖ Л БАРИЛГЫГ БАРЬДАГ

Миний ажил олон сайхан зүйлээр дүүрэн. Амжилт ололт, бахархал, анд нөхөрлөл, ах дүүс хамт олны халуун уур амьсгал… Барилгын салбарын жинхэнэ үнэ цэн, бахархам сайхныг зөвхөн гаднаас нь хараад ойлгохгүй ээ. Тогоонд нь чанагдаж жаргал зовлон халуун хүйтнийг мэдэрч, энд барилгачин болж үлдэж чадсан нэгэн л мэднэ. Энэ салбарт ажиллах тусам хүн илүү ихийг мэдэрч, илүү дурлаж хайрлаж гэдгийг.

Одоогоор надад гарын шавь гэж байхгүй. Болох болоогүй ч гэж боддог. Зарим залуухан кранчид “Би тэдэн шавьтай, эдэн шавьтай” гээд л ярьдаг. Үүнийг буруу гэж хэлэх гэсэнгүй, харин миний бодлоор шавьтай болно гэдэг зөвхөн мэдлэг заах бус, хамгийн түрүүнд мэргэжлийн үнэ цэнийг ойлгуулж, сэтгэлээсээ хандаж сургах үйл явц байх ёстой. Учир нь барилгын мэргэжил бол хэзээ ч "сурч дуусдаг" зүйл биш, насан туршдаа суралцах, хөгжих, гүнзгийрүүлэх мэргэжил гэж боддог. 

Тиймдээ ч би залуу мэргэжилтнүүдэд хандаж хэлэхэд: “Барилга гэдэг бол нэг сэтгэлээр, нэг зорилгоор барьдаг зүйл”. Энэ салбар бол хариуцлага, итгэлцэл, хүн чанар, хамтын сэтгэл зүтгэлээр нэгдэж, салбартаа чин үнэнчээр хандаж байж л жинхэнэ бүтээн байгуулалтыг бий болгож чаддаг талбар юм шүү.

Барилгын салбарын ард буй мянга мянган залуучуудын дуу хоолой, ажил мэргэжлийн үнэ цэнийг олон нийтэд хүргэх орон зайг сэтгүүлийнхээ хуудсанд бий болгож, бидний ажилд урам өгч буй БарилгаМН сэтгүүлийн хамт олонд талархал илэрхийлье.

Мөн өчүүхэн ч гэлээ миний ажил, амьдралын замналыг онцолж, “Миний түүх” буландаа урьж ярилцсанд баярлалаа.

Та бүхний ажил үйлсэд өрнүүн их амжилт хүсье.